{"id":2192,"date":"2023-06-05T20:10:08","date_gmt":"2023-06-05T23:10:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/?post_type=artigo&#038;p=2192"},"modified":"2025-08-03T18:24:08","modified_gmt":"2025-08-03T21:24:08","slug":"a-abordagem-do-monitor-alagoas-uma-possivel-interseccao-entre-as-obras-de-eduardo-frederico-de-martino-e-victor-meirelles-de-lima","status":"publish","type":"artigo","link":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/artigo\/a-abordagem-do-monitor-alagoas-uma-possivel-interseccao-entre-as-obras-de-eduardo-frederico-de-martino-e-victor-meirelles-de-lima\/","title":{"rendered":"\u201cA Abordagem do Monitor Alagoas\u201d, uma poss\u00edvel intersec\u00e7\u00e3o entre as obras de Victor Meirelles de Lima e Eduardo Frederico De Martino"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"2192\" class=\"elementor elementor-2192\" data-elementor-post-type=\"artigo\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-4d2f789e nohoverflow elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"4d2f789e\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-39b61528\" data-id=\"39b61528\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-541facf elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"541facf\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><!-- [if gte mso 9]><xml><br \/>\n <w:WordDocument><br \/>\n  <w:View>Normal<\/w:View><br \/>\n  <w:Zoom>0<\/w:Zoom><br \/>\n  <w:TrackMoves\/><br \/>\n  <w:TrackFormatting\/><br \/>\n  <w:HyphenationZone>21<\/w:HyphenationZone><br \/>\n  <w:PunctuationKerning\/><br \/>\n  <w:ValidateAgainstSchemas\/><br \/>\n  <w:SaveIfXMLInvalid>false<\/w:SaveIfXMLInvalid><br \/>\n  <w:IgnoreMixedContent>false<\/w:IgnoreMixedContent><br \/>\n  <w:AlwaysShowPlaceholderText>false<\/w:AlwaysShowPlaceholderText><br \/>\n  <w:DoNotPromoteQF\/><br \/>\n  <w:LidThemeOther>PT-BR<\/w:LidThemeOther><br \/>\n  <w:LidThemeAsian>X-NONE<\/w:LidThemeAsian><br \/>\n  <w:LidThemeComplexScript>X-NONE<\/w:LidThemeComplexScript><br \/>\n  <w:Compatibility><br \/>\n   <w:BreakWrappedTables\/><br \/>\n   <w:SnapToGridInCell\/><br \/>\n   <w:WrapTextWithPunct\/><br \/>\n   <w:UseAsianBreakRules\/><br \/>\n   <w:DontGrowAutofit\/><br \/>\n   <w:SplitPgBreakAndParaMark\/><br \/>\n   <w:EnableOpenTypeKerning\/><br \/>\n   <w:DontFlipMirrorIndents\/><br \/>\n   <w:OverrideTableStyleHps\/><br \/>\n  <\/w:Compatibility><br \/>\n  <w:DoNotOptimizeForBrowser\/><br \/>\n  <m:mathPr><br \/>\n   <m:mathFont m:val=\"Cambria Math\"\/><br \/>\n   <m:brkBin m:val=\"before\"\/><br \/>\n   <m:brkBinSub m:val=\"&#45;-\"\/><br \/>\n   <m:smallFrac m:val=\"off\"\/><br \/>\n   <m:dispDef\/><br \/>\n   <m:lMargin m:val=\"0\"\/><br \/>\n   <m:rMargin m:val=\"0\"\/><br \/>\n   <m:defJc m:val=\"centerGroup\"\/><br \/>\n   <m:wrapIndent m:val=\"1440\"\/><br \/>\n   <m:intLim m:val=\"subSup\"\/><br \/>\n   <m:naryLim m:val=\"undOvr\"\/><br \/>\n  <\/m:mathPr><\/w:WordDocument><br \/>\n<\/xml><![endif]--><!-- [if gte mso 9]><xml><br \/>\n <w:LatentStyles DefLockedState=\"false\" DefUnhideWhenUsed=\"false\" DefSemiHidden=\"false\" DefQFormat=\"false\" DefPriority=\"99\" LatentStyleCount=\"376\"><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"0\" QFormat=\"true\" Name=\"Normal\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 7\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 8\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"9\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"heading 9\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 7\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 8\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index 9\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 7\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 8\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toc 9\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Normal Indent\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"footnote text\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"annotation text\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"header\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"footer\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"index heading\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"35\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"caption\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"table of figures\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"envelope address\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"envelope return\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"footnote reference\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"annotation reference\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"line number\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"page number\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"endnote reference\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"endnote text\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"table of authorities\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"macro\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"toa heading\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Bullet\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Number\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Bullet 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Bullet 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Bullet 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Bullet 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Number 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Number 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Number 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Number 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"10\" QFormat=\"true\" Name=\"Title\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Closing\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Signature\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"1\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Default Paragraph Font\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Body Text\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Body Text Indent\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Continue\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Continue 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Continue 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Continue 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"List Continue 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Message Header\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"11\" QFormat=\"true\" Name=\"Subtitle\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Salutation\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Date\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Body Text First Indent\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Body Text First Indent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Note Heading\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Body Text 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Body Text 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Body Text Indent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Body Text Indent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Block Text\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Hyperlink\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"FollowedHyperlink\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"22\" QFormat=\"true\" Name=\"Strong\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"20\" QFormat=\"true\" Name=\"Emphasis\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Document Map\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Plain Text\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"E-mail Signature\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Top of Form\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Bottom of Form\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Normal (Web)\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Acronym\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Address\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Cite\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Code\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Definition\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Keyboard\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Preformatted\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Sample\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Typewriter\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"HTML Variable\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Normal Table\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"annotation subject\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"No List\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Outline List 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Outline List 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Outline List 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Simple 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Simple 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Simple 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Classic 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Classic 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Classic 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Classic 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Colorful 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Colorful 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Colorful 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Columns 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Columns 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Columns 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Columns 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Columns 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Grid 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Grid 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Grid 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Grid 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Grid 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Grid 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Grid 7\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Grid 8\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table List 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table List 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table List 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table List 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table List 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table List 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table List 7\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table List 8\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table 3D effects 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table 3D effects 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table 3D effects 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Contemporary\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Elegant\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Professional\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Subtle 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Subtle 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Web 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Web 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Web 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Balloon Text\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" Name=\"Table Grid\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Table Theme\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" Name=\"Placeholder Text\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"1\" QFormat=\"true\" Name=\"No Spacing\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"60\" Name=\"Light Shading\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"61\" Name=\"Light List\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"62\" Name=\"Light Grid\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"63\" Name=\"Medium Shading 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"64\" Name=\"Medium Shading 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"65\" Name=\"Medium List 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"66\" Name=\"Medium List 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"67\" Name=\"Medium Grid 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"68\" Name=\"Medium Grid 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"69\" Name=\"Medium Grid 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"70\" Name=\"Dark List\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"71\" Name=\"Colorful Shading\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"72\" Name=\"Colorful List\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"73\" Name=\"Colorful Grid\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"60\" Name=\"Light Shading Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"61\" Name=\"Light List Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"62\" Name=\"Light Grid Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"63\" Name=\"Medium Shading 1 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"64\" Name=\"Medium Shading 2 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"65\" Name=\"Medium List 1 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" Name=\"Revision\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"34\" QFormat=\"true\" Name=\"List Paragraph\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"29\" QFormat=\"true\" Name=\"Quote\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"30\" QFormat=\"true\" Name=\"Intense Quote\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"66\" Name=\"Medium List 2 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"67\" Name=\"Medium Grid 1 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"68\" Name=\"Medium Grid 2 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"69\" Name=\"Medium Grid 3 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"70\" Name=\"Dark List Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"71\" Name=\"Colorful Shading Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"72\" Name=\"Colorful List Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"73\" Name=\"Colorful Grid Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"60\" Name=\"Light Shading Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"61\" Name=\"Light List Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"62\" Name=\"Light Grid Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"63\" Name=\"Medium Shading 1 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"64\" Name=\"Medium Shading 2 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"65\" Name=\"Medium List 1 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"66\" Name=\"Medium List 2 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"67\" Name=\"Medium Grid 1 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"68\" Name=\"Medium Grid 2 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"69\" Name=\"Medium Grid 3 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"70\" Name=\"Dark List Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"71\" Name=\"Colorful Shading Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"72\" Name=\"Colorful List Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"73\" Name=\"Colorful Grid Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"60\" Name=\"Light Shading Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"61\" Name=\"Light List Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"62\" Name=\"Light Grid Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"63\" Name=\"Medium Shading 1 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"64\" Name=\"Medium Shading 2 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"65\" Name=\"Medium List 1 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"66\" Name=\"Medium List 2 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"67\" Name=\"Medium Grid 1 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"68\" Name=\"Medium Grid 2 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"69\" Name=\"Medium Grid 3 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"70\" Name=\"Dark List Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"71\" Name=\"Colorful Shading Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"72\" Name=\"Colorful List Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"73\" Name=\"Colorful Grid Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"60\" Name=\"Light Shading Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"61\" Name=\"Light List Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"62\" Name=\"Light Grid Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"63\" Name=\"Medium Shading 1 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"64\" Name=\"Medium Shading 2 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"65\" Name=\"Medium List 1 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"66\" Name=\"Medium List 2 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"67\" Name=\"Medium Grid 1 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"68\" Name=\"Medium Grid 2 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"69\" Name=\"Medium Grid 3 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"70\" Name=\"Dark List Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"71\" Name=\"Colorful Shading Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"72\" Name=\"Colorful List Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"73\" Name=\"Colorful Grid Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"60\" Name=\"Light Shading Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"61\" Name=\"Light List Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"62\" Name=\"Light Grid Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"63\" Name=\"Medium Shading 1 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"64\" Name=\"Medium Shading 2 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"65\" Name=\"Medium List 1 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"66\" Name=\"Medium List 2 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"67\" Name=\"Medium Grid 1 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"68\" Name=\"Medium Grid 2 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"69\" Name=\"Medium Grid 3 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"70\" Name=\"Dark List Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"71\" Name=\"Colorful Shading Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"72\" Name=\"Colorful List Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"73\" Name=\"Colorful Grid Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"60\" Name=\"Light Shading Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"61\" Name=\"Light List Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"62\" Name=\"Light Grid Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"63\" Name=\"Medium Shading 1 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"64\" Name=\"Medium Shading 2 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"65\" Name=\"Medium List 1 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"66\" Name=\"Medium List 2 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"67\" Name=\"Medium Grid 1 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"68\" Name=\"Medium Grid 2 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"69\" Name=\"Medium Grid 3 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"70\" Name=\"Dark List Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"71\" Name=\"Colorful Shading Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"72\" Name=\"Colorful List Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"73\" Name=\"Colorful Grid Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"19\" QFormat=\"true\" Name=\"Subtle Emphasis\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"21\" QFormat=\"true\" Name=\"Intense Emphasis\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"31\" QFormat=\"true\" Name=\"Subtle Reference\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"32\" QFormat=\"true\" Name=\"Intense Reference\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"33\" QFormat=\"true\" Name=\"Book Title\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"37\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Bibliography\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"39\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" QFormat=\"true\" Name=\"TOC Heading\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"41\" Name=\"Plain Table 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"42\" Name=\"Plain Table 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"43\" Name=\"Plain Table 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"44\" Name=\"Plain Table 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"45\" Name=\"Plain Table 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"40\" Name=\"Grid Table Light\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"Grid Table 1 Light\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"Grid Table 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"Grid Table 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"Grid Table 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"Grid Table 5 Dark\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"Grid Table 6 Colorful\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"Grid Table 7 Colorful\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"Grid Table 1 Light Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"Grid Table 2 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"Grid Table 3 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"Grid Table 4 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"Grid Table 5 Dark Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"Grid Table 6 Colorful Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"Grid Table 7 Colorful Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"Grid Table 1 Light Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"Grid Table 2 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"Grid Table 3 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"Grid Table 4 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"Grid Table 5 Dark Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"Grid Table 6 Colorful Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"Grid Table 7 Colorful Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"Grid Table 1 Light Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"Grid Table 2 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"Grid Table 3 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"Grid Table 4 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"Grid Table 5 Dark Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"Grid Table 6 Colorful Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"Grid Table 7 Colorful Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"Grid Table 1 Light Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"Grid Table 2 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"Grid Table 3 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"Grid Table 4 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"Grid Table 5 Dark Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"Grid Table 6 Colorful Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"Grid Table 7 Colorful Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"Grid Table 1 Light Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"Grid Table 2 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"Grid Table 3 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"Grid Table 4 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"Grid Table 5 Dark Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"Grid Table 6 Colorful Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"Grid Table 7 Colorful Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"Grid Table 1 Light Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"Grid Table 2 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"Grid Table 3 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"Grid Table 4 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"Grid Table 5 Dark Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"Grid Table 6 Colorful Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"Grid Table 7 Colorful Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"List Table 1 Light\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"List Table 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"List Table 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"List Table 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"List Table 5 Dark\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"List Table 6 Colorful\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"List Table 7 Colorful\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"List Table 1 Light Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"List Table 2 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"List Table 3 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"List Table 4 Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"List Table 5 Dark Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"List Table 6 Colorful Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"List Table 7 Colorful Accent 1\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"List Table 1 Light Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"List Table 2 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"List Table 3 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"List Table 4 Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"List Table 5 Dark Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"List Table 6 Colorful Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"List Table 7 Colorful Accent 2\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"List Table 1 Light Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"List Table 2 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"List Table 3 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"List Table 4 Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"List Table 5 Dark Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"List Table 6 Colorful Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"List Table 7 Colorful Accent 3\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"List Table 1 Light Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"List Table 2 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"List Table 3 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"List Table 4 Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"List Table 5 Dark Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"List Table 6 Colorful Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"List Table 7 Colorful Accent 4\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"List Table 1 Light Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"List Table 2 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"List Table 3 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"List Table 4 Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"List Table 5 Dark Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"List Table 6 Colorful Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"List Table 7 Colorful Accent 5\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"46\" Name=\"List Table 1 Light Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"47\" Name=\"List Table 2 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"48\" Name=\"List Table 3 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"49\" Name=\"List Table 4 Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"50\" Name=\"List Table 5 Dark Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"51\" Name=\"List Table 6 Colorful Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" Priority=\"52\" Name=\"List Table 7 Colorful Accent 6\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Mention\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Smart Hyperlink\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Hashtag\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Unresolved Mention\"\/><br \/>\n  <w:LsdException Locked=\"false\" SemiHidden=\"true\" UnhideWhenUsed=\"true\" Name=\"Smart Link\"\/><br \/>\n <\/w:LatentStyles><br \/>\n<\/xml><![endif]--><!-- [if gte mso 10]><\/p>\n<style>\n \/* Style Definitions *\/<br \/>\n table.MsoNormalTable<br \/>\n\t{mso-style-name:\"Tabela normal\";<br \/>\n\tmso-tstyle-rowband-size:0;<br \/>\n\tmso-tstyle-colband-size:0;<br \/>\n\tmso-style-noshow:yes;<br \/>\n\tmso-style-priority:99;<br \/>\n\tmso-style-parent:\"\";<br \/>\n\tmso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt;<br \/>\n\tmso-para-margin:0cm;<br \/>\n\ttext-align:justify;<br \/>\n\ttext-indent:35.45pt;<br \/>\n\tline-height:150%;<br \/>\n\tmso-pagination:widow-orphan;<br \/>\n\tfont-size:12.0pt;<br \/>\n\tfont-family:\"Times New Roman\",serif;}<br \/>\n<\/style>\n<p><![endif]--><\/p><p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-indent: 0cm;\"><strong><span style=\"font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Aldeir Isael Faxina Barros* e C\u00e1ssio Alan Abreu Albernaz**<\/span><\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-037e628 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"037e628\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>Como citar: <\/strong>BARROS, Aldeir Isael Faxina; ALBERNAZ, C\u00e1ssio Alan Abreu. \u201cA Abordagem do Monitor Alagoas\u201d, uma poss\u00edvel intersec\u00e7\u00e3o entre as obras de Victor Meirelles de Lima e Eduardo Frederico De Martino.<strong> 19&amp;20, <\/strong>Rio de Janeiro, v. XVIII, 2023. DOI: 10.52913\/19e20.xviii.07. Dispon\u00edvel em: http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/artigo\/a-abordagem-do-monitor-alagoas-uma-possivel-interseccao-entre-as-obras-de-eduardo-frederico-de-martino-e-victor-meirelles-de-lima\/<\/p><p>\u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2022<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-729a22a1 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"729a22a1\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; color: black;\">Introdu\u00e7\u00e3o<\/span><\/b><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">1. A Guerra da Tr\u00edplice Alian\u00e7a contra a Rep\u00fablica do Paraguai (1864-1870) foi o maior conflito b\u00e9lico da parte sul do continente americano, envolvendo diretamente o Imp\u00e9rio do Brasil, a Argentina e o Uruguai contra o Paraguai. Tal confronto teve importantes acontecimentos dentro do campo naval, frutos de uma crescente mudan\u00e7a nesse meio de combate no \u00e2mbito do s\u00e9culo XIX.<a style=\"mso-endnote-id: edn1;\" title=\"\" href=\"#_edn1\" name=\"_ednref1\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">2. Diante das inova\u00e7\u00f5es b\u00e9licas, o Imp\u00e9rio do Brasil encomendou o seu primeiro navio encoura\u00e7ado \u2013 o <i>Brasil<\/i> \u2013 antes do deflagar da guerra contra o Paraguai, sendo o navio entregue, no entanto, somente ap\u00f3s o in\u00edcio do conflito. O governo paraguaio havia adquirido cinco destas embarca\u00e7\u00f5es, mas, devido ao in\u00edcio da conflagra\u00e7\u00e3o e ao n\u00e3o mais pagamento das parcelas, o contrato foi rompido, sendo estes navios posteriormente absorvidos pelo Imp\u00e9rio e empregados contra o Paraguai (GRATZ, 1999). Tais fatores contribu\u00edram para acentuar ainda mais a assimetria de poder no campo fluvial entre os beligerantes. A t\u00edtulo de compara\u00e7\u00e3o, no in\u00edcio da guerra o Paraguai possu\u00eda apenas uma belonave, o <i>Tacuar\u00ed<\/i> \u2013 o restante da frota estava composto por mercantes armados \u2013, enquanto o Brasil possu\u00eda uma s\u00e9rie de canhoneiras pr\u00f3prias para a a\u00e7\u00e3o fluvial.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">3. Al\u00e9m do emprego de novas tecnologias b\u00e9licas, o conflito promoveu, segundo Jorge Coli (2005), a ativa\u00e7\u00e3o do g\u00eanero art\u00edstico de pinturas de batalhas, visto o Estado prover o financiamento, ou mesmo ser o comprador, de quadros monumentais referentes \u00e0s batalhas travadas. A preocupa\u00e7\u00e3o da cria\u00e7\u00e3o de monumentos relativos \u00e0s gl\u00f3rias militares pode ser observada por meio da encomenda de pinturas e da cria\u00e7\u00e3o, em 1868, do Museu Naval \u2013 que, apesar do decreto de cria\u00e7\u00e3o, s\u00f3 foi inaugurado em 1884 \u2013 pelo Ministro da Marinha Afonso Celso de Assis Figueiredo (Visconde de Ouro Preto) (SILVA, 2009b; GOMES, 2018).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">4. Dentro do contexto exposto, o objetivo deste trabalho se pauta na an\u00e1lise da obra <i>A Abordagem do Monitor Alagoas <\/i>[<\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">],<a style=\"mso-endnote-id: edn2;\" title=\"\" href=\"#_edn2\" name=\"_ednref2\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[2]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> relativa \u00e0 Guerra contra o Paraguai, e a exist\u00eancia nesta tela de uma poss\u00edvel intersec\u00e7\u00e3o entre a produ\u00e7\u00e3o de dois pintores que se dedicaram sobre alguns dos embates fluviais do conflito: <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/bios\/bio_vm.htm\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Victor Meirelles de Lima<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> (1832-1903) e <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/bios\/bio_dm.htm\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Eduardo Frederico De Martino<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> (1838-1912). A an\u00e1lise foi realizada por meio de compara\u00e7\u00e3o entre a tela em foco e um esbo\u00e7o de De Martino [<\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/02.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 2<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">], em conjunto com a descri\u00e7\u00e3o da a\u00e7\u00e3o redigida pelo comandante do monitor,<a style=\"mso-endnote-id: edn3;\" title=\"\" href=\"#_edn3\" name=\"_ednref3\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[3]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> al\u00e9m de ser cotejada com outras fontes produzidas no per\u00edodo \u2013 como o restante do material iconogr\u00e1fico elaborado por ambos os pintores \u2013 e, posteriormente ao conflito, atrav\u00e9s da fotografia. Tamb\u00e9m foi analisada para tal prop\u00f3sito a literatura especializada sobre a arte brasileira do s\u00e9culo XIX e a produ\u00e7\u00e3o historiogr\u00e1fica dedicada ao conflito.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">5. Como m\u00e9todo de an\u00e1lise para a poss\u00edvel intersec\u00e7\u00e3o entre as obras de Victor Meirelles e De Martino, parte-se de uma perspectiva comparada entre a tela de Meirelles <i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\">Abordagem do Monitor Alagoas<\/i>, catalogada no Museu Victor Meirelles como <i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\">Estudo para Passagem de Humait\u00e1,<\/i> e o esbo\u00e7o de De Martino. Nesse sentido, compreende-se a perspectiva comparada como um m\u00e9todo de controle de hip\u00f3teses (BLOCH, 1998), que \u201cfornece a chave da compreens\u00e3o, da explica\u00e7\u00e3o e da interpreta\u00e7\u00e3o\u201d (SARTORI, 1994, p. 19). Portanto, aqui a perspectiva comparada \u00e9 uma estrat\u00e9gia de abordagem que permeia todo o processo: da defini\u00e7\u00e3o da problem\u00e1tica \u00e0 escolha do campo de an\u00e1lise, passando pela constru\u00e7\u00e3o dos dados, pela sua an\u00e1lise, e pela explica\u00e7\u00e3o, que passa a ter valor de narrativa.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Pintores no<i> front<\/i><\/span><\/b><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">6. Os registros iconogr\u00e1ficos relativos \u00e0 Guerra contra o Paraguai envolvem a fotografia, a gravura, a xilogravura, o desenho, a litografia e a pintura. Esta \u00faltima categoria conta com alguns correspondentes que possivelmente foram aos campos de batalha.<a style=\"mso-endnote-id: edn4;\" title=\"\" href=\"#_edn4\" name=\"_ednref4\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[4]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> Dentre os pintores, podem ser citados o su\u00ed\u00e7o <\/span><a href=\"http:\/\/www.google.com.br\/search?sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8&amp;q=methfessel+site:dezenovevinte.net\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">F\u00e9lix Ernest Adolf Methfessel<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> (1836-1909), os militares argentinos <\/span><a href=\"http:\/\/www.google.com.br\/search?sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8&amp;q=candido+lopez+site:dezenovevinte.net\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">C\u00e1ndido L\u00f3pez<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> (1840-1902) e Jos\u00e9 Ignacio Garmendia (1841-1925), os brasileiros Victor Meirelles de Lima e <\/span><a href=\"http:\/\/www.google.com.br\/search?sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8&amp;q=domingos+teodoro+ramos+site:dezenovevinte.net\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Domingos Teodoro de Ramos<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> (?-?) (ex-escravizado e Volunt\u00e1rio da P\u00e1tria), e o italiano Eduardo Frederico De Martino.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">7. De Martino foi militar da Marinha Real Italiana. Nessa posi\u00e7\u00e3o, ele aportou no Imp\u00e9rio brasileiro por volta de 1866, quando veio servir na Esta\u00e7\u00e3o Naval Italiana no Rio da Prata. Ainda neste ano De Martino expos<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0cm 0cm 12.0pt 42.55pt;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">8.<i> <\/i>[&#8230;] <i>na galeria Bernasconi &amp; Moncada, a rua do Ouvidor, um lindo quadro a \u00f3leo, representando a sahida da esquadra brasileira de Buenos Ayres para o Paran\u00e1, salvando \u00e0 bandeira argentina.<\/i><a style=\"mso-endnote-id: edn5;\" title=\"\" href=\"#_edn5\" name=\"_ednref5\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[5]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><i> E devido esse trabalho ao pincel do Sr. Martino, oficial de marinha italiano, que se achava naquela ocasi\u00e3o em Buenos-Ayres.<\/i> (CORREIO MERCANTIL, 13 mai. 1866, p. 3).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">9. Segundo consta no peri\u00f3dico citado, De Martino expusera essa obra ainda como militar. Todavia, em algum momento posterior ele deixou a carreira das armas e se dedicou \u00e0 pintura. A trajet\u00f3ria e a produ\u00e7\u00e3o deste artista quando esteve no Brasil foram objeto de an\u00e1lise de importantes e recentes trabalhos, dos quais podem ser citados Pereira (1999a, 1999b, 2013), Toral (2001), Gomes (2018), Lima (2019) e Oliveira (2017, 2020). Apesar disso, o conhecimento da carreira do pintor enquanto esteve no Imp\u00e9rio ainda \u00e9 permeada por lacunas e desencontros.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">10. A literatura especializada n\u00e3o p\u00f4de precisar quando De Martino esteve no <i>front.<\/i> No entanto, os desenhos produzidos por este fornecem diversos ind\u00edcios, pois muitos deles cont\u00e9m anota\u00e7\u00f5es contendo localidade e data. No entanto, \u00e9 cr\u00edvel que De Martino estivera nos campos de batalha, pois al\u00e9m dos in\u00fameros detalhes presentes em seus estudos, o retorno do pintor ao Rio de Janeiro foi noticiado em <i>A Vida Fluminense<\/i> (19 set. 1868, p. 454), onde consta que o artista acabara de chegar do \u201cSul\u201d \u2013 tendo estado \u201cmuitos mezes no Paraguay\u201d \u2013 munido de dois quadros produzidos em Montevid\u00e9u para apresentar ao Imperador Dom Pedro II, o que de fato ocorreu. A feitura destes quadros no Uruguai pode se explicar atrav\u00e9s da liga\u00e7\u00e3o de De Martino com <\/span><a href=\"http:\/\/www.google.com.br\/search?sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8&amp;q=juan+manuel+blanes+site:dezenovevinte.net\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Juan Manuel Blanes<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> (1830-1901), pintor uruguaio.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">11. A partir da exposi\u00e7\u00e3o dos dois primeiros quadros \u2013 <i>Passagem de Humait\u00e1<\/i><a style=\"mso-endnote-id: edn6;\" title=\"\" href=\"#_edn6\" name=\"_ednref6\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[6]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> e <i>Abordagem dos Encoura\u00e7ados<\/i><a style=\"mso-endnote-id: edn7;\" title=\"\" href=\"#_edn7\" name=\"_ednref7\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[7]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> \u2013 ao Imperador, De Martino passou a ser mencionado com frequ\u00eancia nos peri\u00f3dicos da Corte, al\u00e9m de cumprimentar D. Pedro II anualmente (JORNAL DO RECIFE, 30 out. 1868; LIMA, 2019, p. 85). O artista realizou diversas exposi\u00e7\u00f5es, leil\u00f5es e doa\u00e7\u00f5es de obras, al\u00e9m de manter contato com o Imperador, inclusive tendo este visitado o ateli\u00ea de De Martino, que fora alocado em dado momento nas instala\u00e7\u00f5es do Arsenal de Marinha \u2013 o que demonstra a liga\u00e7\u00e3o do pintor com esta institui\u00e7\u00e3o. O artista produziu no Brasil at\u00e9 1875, quando ent\u00e3o se dirigiu \u00e0 Inglaterra, onde alcan\u00e7ou grande prest\u00edgio. Atualmente, estudos de De Martino est\u00e3o sob posse do Museu Naval \u2013 RJ, do Instituto Moreira Salles, do Museu Nacional de Belas Artes \u2013 RJ, e sob a tutela de particulares.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">12. Diferentemente de De Martino, Victor Meirelles tem a sua participa\u00e7\u00e3o nos campos de batalha bem documentada. O pintor fora encarregado pelo Ministro da Marinha de produzir duas telas hist\u00f3ricas sobre dois eventos de vulto para a Armada \u2013 a Passagem de Humait\u00e1 e o Combate Naval do Riachuelo.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">13. Por meio dos peri\u00f3dicos, a viagem do pintor pode ser observada. O <i>Correio Mercantil <\/i>(14 jun. 1868, p. 2) anunciou a partida de Meirelles no transporte <i>Vassimon<\/i> em 15 de junho de 1868. Dentre os tripulantes estava o oficial Jo\u00e3o Mendes Salgado, que iria reassumir o comando do encoura\u00e7ado <i>Brasil<\/i>, onde Meirelles montou seu ateli\u00ea. Como de praxe, o <i>Vassimon <\/i>fez escala em Nossa Senhora do Desterro,<a style=\"mso-endnote-id: edn8;\" title=\"\" href=\"#_edn8\" name=\"_ednref8\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[8]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> cidade natal do pintor, no dia 21 de junho de 1868 (O MERCANTIL, 21 jun. 1868). O Vice-almirante Joaquim Jos\u00e9 Ign\u00e1cio de Barros, futuro Visconde de Inha\u00fama, registrou em seu di\u00e1rio a chegada do pintor no teatro de opera\u00e7\u00f5es no dia 4 de julho do referido ano (FROTA; LIMA, 2008, p. 220).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">14. Meirelles permaneceu a bordo do encoura\u00e7ado <i>Brasil<\/i> pr\u00f3ximo a Humait\u00e1, registrando diversos estudos sobre a vegeta\u00e7\u00e3o, as embarca\u00e7\u00f5es, a geografia, as constru\u00e7\u00f5es e tudo o mais que necessitava. Em carta \u00e0 <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/bios\/bio_bs.htm\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Bithencourt da Silva<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">,<a style=\"mso-endnote-id: edn9;\" title=\"\" href=\"#_edn9\" name=\"_ednref9\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[9]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> Meirelles escreveu:<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0cm 0cm 12.0pt 42.55pt;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">15. <i>Estive algum tempo estacionado diante de Humait\u00e1 e dali, \u00e0s furtadelas, de vez em quando fazendo mesura \u00e0s balas que passavam, eu desenhava o que me era poss\u00edvel ver pelo bin\u00f3culo, mas felizmente, depois da ocupa\u00e7\u00e3o dessa pra\u00e7a (5 de julho)<\/i> [25 de julho?], <i>tenho feito \u00e0 vontade, em muitos croquis, tudo o que me era indispens\u00e1vel para o quadro da passagem dos encoura\u00e7ados, faltando-me apenas pouca coisa<\/i>. (GUIMAR\u00c3ES, 1977, p. 89).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">16. Humait\u00e1 fora abandonada em 25 de julho de 1868, e Meirelles desembarcou e realizou diversos estudos que hoje comp\u00f5em a s\u00e9rie <i>Estudos Paraguaios<\/i>, sob guarda do Museu Nacional de Belas Artes &#8211; RJ. Todavia, faltava ao pintor desenhar os navios que efetivamente haviam for\u00e7ado o passo de Humait\u00e1 na madrugada de 19 de fevereiro do mesmo ano. Para isso, ele se dirigiu \u00e0 localidade de Pilar (rio acima a partir de Humait\u00e1), com a finalidade de estudar esses navios, em especial os tr\u00eas monitores da classe <i>Par\u00e1<\/i>.<a style=\"mso-endnote-id: edn10;\" title=\"\" href=\"#_edn10\" name=\"_ednref10\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[10]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> Deste ponto, Inha\u00fama mais uma vez citou Meirelles em uma passagem do seu di\u00e1rio pessoal:<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0cm 0cm 12.0pt 42.55pt;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">17.<i> Desceu para Humait\u00e1 o Werneck, levando o Capit\u00e3o-Tenente Gar\u00e7\u00e3o, o Chefe de Sa\u00fade Dr. Carlos Frederico, e o Sr. Victor Meirelles de Lima que vai a Corrientes desenhar, seguindo em uma de nossas canhoneiras, \u00e0 vista do lugar denominado Riachuelo, onde se deu a famosa batalha naval de 11 de junho<\/i>. (FROTA; LIMA, 2008, p. 228).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%; tab-stops: 35.45pt;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">18. Como p\u00f4de ser visto nas passagens de Inha\u00fama, Meirelles teve amplo acesso aos locais, navios e paisagens que buscava estudar, o que evidencia a import\u00e2ncia dada pela Marinha \u00e0 produ\u00e7\u00e3o de tais obras. No retorno do <i>front<\/i>, Victor montou seu ateli\u00ea no Convento de Santo Ant\u00f4nio &#8211; RJ, alugado previamente para tal. Sendo o local apropriado para a feitura dos pain\u00e9is de grandes dimens\u00f5es que foram encomendados e que s\u00f3 foram apresentados em 1872. Os estudos de Meirelles atualmente est\u00e3o divididos entre o MNBA-RJ, o Museu Victor Meirelles (MVM-SC) e a Funda\u00e7\u00e3o Biblioteca Nacional &#8211; RJ.<a style=\"mso-endnote-id: edn11;\" title=\"\" href=\"#_edn11\" name=\"_ednref11\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[11]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Estudo (mas n\u00e3o) para <i>Passagem de Humait\u00e1<\/i><\/span><\/b><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">19. A tela que \u00e9 uma das fontes que foram alocadas nesta pesquisa, e que tamb\u00e9m \u00e9 o objeto de estudo deste trabalho [<\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">], se encontra nomeada em sua institui\u00e7\u00e3o mantenedora \u2013 o Museu Victor Meirelles \u2013 como \u201cEstudo para \u2018Passagem de Humait\u00e1\u2019.\u201d<a style=\"mso-endnote-id: edn12;\" title=\"\" href=\"#_edn12\" name=\"_ednref12\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[12]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> Tal designa\u00e7\u00e3o sugere que este quadro foi utilizado pelo pintor como elemento presente na composi\u00e7\u00e3o da obra <i>Passagem de Humait\u00e1<\/i> (MHN) [cfr. <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/bios\/bio_vm_arquivos\/vm_1868_passagem.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Imagem<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">],<a style=\"mso-endnote-id: edn13;\" title=\"\" href=\"#_edn13\" name=\"_ednref13\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[13]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> encomendada pelo Ministro da Marinha e apresentada por Meirelles em 1872.<b><\/b><\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">20. No entanto, a disparidade entre as composi\u00e7\u00f5es presentes no estudo da <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> e a tela final causaram estranheza. Simioni (2010) produziu um texto para o MVM nesse sentido; e Christo (2015) concluiu que o estudo presente fora realizado para uma terceira obra, encomendada \u00e0 Meirelles pela C\u00e2mara de Vereadores do Rio de Janeiro em concomit\u00e2ncia ao pedido do Visconde de Ouro Preto.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">21. Consta no <i>Jornal do Commercio<\/i> (7 mar. 1868) um excerto da sess\u00e3o da C\u00e2mara dos Vereadores do Rio de Janeiro no qual o vereador Bittencourt da Silva prop\u00f4s que \u201cse mande fazer um quadro hist\u00f3rico representando o monitor Alag\u00f4as na passagem ante a fortaleza de Humait\u00e1, e se coloque na sala desta IlIma. C\u00e2mara, denominada S. Sebasti\u00e3o;\u201d consta na mesma fonte que o projeto foi aprovado. Em <i>A Vida Fluminense<\/i> (14 mar. 1868, p. 125) foi noticiado que est\u00e1 incumb\u00eancia fora conferida \u00e0 Victor Meirelles.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">22. Deste modo, Meirelles partiu para o Paraguai com o contrato estabelecido para a produ\u00e7\u00e3o de tr\u00eas telas, duas pertencentes ao Minist\u00e9rio da Marinha e uma \u00e0 C\u00e2mara dos Vereadores. Infelizmente n\u00e3o foi encontrado no decorrer desta pesquisa o contrato estabelecido com a C\u00e2mara, n\u00e3o sendo poss\u00edvel determinar se a composi\u00e7\u00e3o presente na <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> foi expressamente requerida pelo contratante ou foi liberdade do pintor. Outro fator importante reside nos desencontros e confus\u00f5es acerca das informa\u00e7\u00f5es sobre essas encomendas contidas nos peri\u00f3dicos da \u00e9poca. Possivelmente isso decorre porque o estudo em quest\u00e3o apresenta um dos epis\u00f3dios da opera\u00e7\u00e3o que englobam a passagem por Humait\u00e1.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">23. Por motivo n\u00e3o encontrado, e que tamb\u00e9m n\u00e3o consta na literatura especializada sobre o artista \u2013 da qual podem ser citados Rubens (1945), Guimar\u00e3es (1977), Rosa <i>et al<\/i>. (1982), Franz (2014) \u2013, Meirelles n\u00e3o cumpriu o contrato com a C\u00e2mara. Pelo menos n\u00e3o em tempo h\u00e1bil, visto em outra sess\u00e3o da C\u00e2mara dos Vereadores constar:<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0cm 0cm 12.0pt 42.55pt;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">24. <i>Do Dr. Secretario da c\u00e2mara, informando sobre a reclama\u00e7\u00e3o do comendador Victor Meirelles de Lima, relativamente ao contrato feito com a mesma c\u00e2mara em 1868 para pintura de uma tela comemorativa da passagem do monitor Alag\u00f4as pela fortaleza de Humayt\u00e1 \u2013 Responda-se que a actual administra\u00e7\u00e3o municipal n\u00e3o p\u00f3de aceitar hoje esse contrato; tanto mais quando n\u00e3o for\u00e3o cumpridras, em tempo pr\u00f3prio, suas respectivas clausulas.<\/i> (JORNAL DO COMMERCIO, 22 abr. 1882)<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">25. Como pode ser notado no excerto produzido pela C\u00e2mara em 1882 e veiculado no citado peri\u00f3dico, Meirelles tentou posteriormente finalizar a obra para a qual havia produzido o estudo. Christo (2015) aventa a possibilidade da falta de tempo, visto que neste \u00ednterim outras diversas encomendas de quadros foram efetuadas ao pintor, tendo este finalizado muitas destas, algumas das quais com grandes dimens\u00f5es.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">26. O modo de composi\u00e7\u00e3o de uma obra de um artista ligado a Academia Imperial de Belas Artes (AIBA) naquele per\u00edodo contemplava uma s\u00e9rie de estudos preliminares, que envolviam desde a an\u00e1lise do terreno at\u00e9 as minuciosidades relativas a fardamento, armamento, detalhes e perfis diversos das embarca\u00e7\u00f5es etc., que resultavam na produ\u00e7\u00e3o de desenhos e croquis (e.g., <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/03.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 3<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">).<a style=\"mso-endnote-id: edn14;\" title=\"\" href=\"#_edn14\" name=\"_ednref14\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[14]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> Posteriormente, \u201cVictor executava um esbo\u00e7o a \u00f3leo de suas pinturas, para observar a escala e os efeitos da cor com outros materiais. Esses esbo\u00e7os s\u00e3o quase uma redu\u00e7\u00e3o da grande tela\u201d (XEX\u00c9O, 2009. <i>In:<\/i> TURAZZI, 2009, p. 69).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">27. Esse tipo de esbo\u00e7o a \u00f3leo geralmente pode aparecer nomeado como esboceto ou <i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\">esquisse<\/i>. Dos trabalhos de Meirelles constam os esbocetos de <i>Batalha de Guararapes<\/i>,<a style=\"mso-endnote-id: edn15;\" title=\"\" href=\"#_edn15\" name=\"_ednref15\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[15]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> <i>Combate Naval do Riachuelo<\/i>,<a style=\"mso-endnote-id: edn16;\" title=\"\" href=\"#_edn16\" name=\"_ednref16\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[16]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> e <i>Passagem de Humait\u00e1<\/i>,<a style=\"mso-endnote-id: edn17;\" title=\"\" href=\"#_edn17\" name=\"_ednref17\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[17]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> os quais, confrontados com as telas finais, indicam modifica\u00e7\u00f5es relativamente sutis nas composi\u00e7\u00f5es. Diante do explicitado, conclu\u00edmos que a obra da <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><b> <\/b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">se trata de um esboceto realizado como ponto final no processo de prepara\u00e7\u00e3o para o in\u00edcio da pintura encomendada pela C\u00e2mara dos Vereadores do Rio de Janeiro e que, ao que tudo indica, nunca foi realizada. Na literatura analisada neste trabalho consta que Victor produziu esse esboceto no ano de 1868 (SAMPAIO, 1880, p. 349; GUIMAR\u00c3ES, 1977, p. 88; O PAIZ, 23 fev. 1903). Segundo consta em artigo da <i>Revista do Instituto Hist\u00f3rico e Geogr\u00e1fico Brasileiro<\/i> (1935, p. 699), o artista finalizou o citado esboceto ainda no m\u00eas de novembro de 1868.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">28. Cremos que o desenho de De Martino mostrado na <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/02.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 2<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> muito provavelmente foi empregado para a composi\u00e7\u00e3o do esboceto em quest\u00e3o. Meirelles fora um grande detalhista em seus estudos de embarca\u00e7\u00f5es, muitos dos quais cont\u00e9m inscri\u00e7\u00f5es relativas as particularidades dos navios &#8211; algo que se aproxima, sen\u00e3o equivale, aos estudos feitos por De Martino. Comparando a <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><b> <\/b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">e a<b> <\/b><\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/03.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 3<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">, em ambos os casos o navio \u2013 um monitor da classe <i>Par\u00e1<\/i> \u2013 aparece com a torre apontada para estibordo. Os pontos discrepantes entre as imagens residem na remo\u00e7\u00e3o do mastro de popa, possivelmente para dar lugar e destaque \u00e0 cena com os marinheiros no esboceto de Meirelles, e na estrutura quadrangular pr\u00f3xima ao mastro de proa &#8211; possivelmente a casamata de governo; cfr. Gratz (1999-2000) -, que aparece em locais distintos em ambas as composi\u00e7\u00f5es.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">29. A obra mostrada na <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><b> <\/b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">foi reproduzida no cat\u00e1logo produzido pelo MVM em 2002.<a style=\"mso-endnote-id: edn18;\" title=\"\" href=\"#_edn18\" name=\"_ednref18\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[18]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> No entanto, segundo Christo (2015), foi a partir de 2004, ao circular pelas cidades de Curitiba, Belo Horizonte e Rio de Janeiro, compondo a exposi\u00e7\u00e3o <i>Victor Meirelles, um artista do imp\u00e9rio<\/i> (inclusive dando origem a um livro hom\u00f4nimo),<a style=\"mso-endnote-id: edn19;\" title=\"\" href=\"#_edn19\" name=\"_ednref19\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[19]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> que ela passou a ser mais conhecida. Al\u00e9m deste circuito, a obra comp\u00f4s as exposi\u00e7\u00f5es: <i>Projeto Victor em 4D<\/i> (2017), <i>A Casa da Porta Verde<\/i> (2019), <i>Victor Meirelles \u2013 estudos em \u00f3leo<\/i> (2021) e <i>Da Arte \u00e0 Na\u00e7\u00e3o: constru\u00e7\u00f5es<\/i> (2022), ocorridas em Florian\u00f3polis. Al\u00e9m da exposi\u00e7\u00e3o da tela, esta foi citada, mesmo que de maneira pontual, em produ\u00e7\u00f5es cient\u00edficas recentes sobre temas concernentes a iconografia da Guerra contra o Paraguai.<a style=\"mso-endnote-id: edn20;\" title=\"\" href=\"#_edn20\" name=\"_ednref20\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[20]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">A Representa\u00e7\u00e3o da Abordagem: coopera\u00e7\u00e3o entre Victor Meirelles e De Martino?<\/span><\/b><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">30. Victor Meirelles n\u00e3o esteva presente nos locais quando os eventos que lhe foram encomendados ocorreram \u2013 no caso, o combate do Riachuelo (11 jun. 1865), a passagem de Humait\u00e1 e a abordagem do monitor <i>Alagoas <\/i>(ambos em 19 fev. 1868). De Martino certamente n\u00e3o esteve presente em Riachuelo; todavia, quanto a Humait\u00e1, alguns de seus estudos fornecem ind\u00edcios de que este esteve no local ao menos no mesmo m\u00eas, como o estudo <i>3260 (A)<\/i><a style=\"mso-endnote-id: edn21;\" title=\"\" href=\"#_edn21\" name=\"_ednref21\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[21]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> do Museu Naval &#8211; RJ, onde pode ser lido no CID<a style=\"mso-endnote-id: edn22;\" title=\"\" href=\"#_edn22\" name=\"_ednref22\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[22]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> \u201cvista de Humait\u00e1 originada de bordo do encoura\u00e7ado Lima Barroso<a style=\"mso-endnote-id: edn23;\" title=\"\" href=\"#_edn23\" name=\"_ednref23\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[23]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>, fev. 1868.\u201d<a style=\"mso-endnote-id: edn24;\" title=\"\" href=\"#_edn24\" name=\"_ednref24\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[24]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> De todo modo, ambos os pintores basearam seus trabalhos no estudo do terreno e nos demais elementos constituintes, principalmente as embarca\u00e7\u00f5es.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">31. No decorrer da pesquisa referente ao esboceto de Meirelles, o referido estudo de De Martino, pertencente ao Museu Naval,<a style=\"mso-endnote-id: edn25;\" title=\"\" href=\"#_edn25\" name=\"_ednref25\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[25]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> chamou aten\u00e7\u00e3o, visto conter diversos pontos convergentes com o trabalho de Meirelles. Na consulta realizada na bibliografia especializada e nos peri\u00f3dicos contempor\u00e2neos e posteriores a produ\u00e7\u00e3o de De Martino no Brasil n\u00e3o foram encontradas informa\u00e7\u00f5es de que este pintor tenha produzido uma tela a \u00f3leo sobre a tentativa de abordagem levada a cabo ao monitor <i>Alagoas<\/i>.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">32. Todavia, antes de aprofundar a discuss\u00e3o sobre as aproxima\u00e7\u00f5es e os distanciamentos entre as composi\u00e7\u00f5es dos dois pintores, conv\u00e9m explicitar algumas caracter\u00edsticas da obra de Meirelles que tamb\u00e9m se encontram presentes na obra da <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">. Em <i>Combate Naval do Riachuelo <\/i>[cfr. <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/bios\/bio_vm_arquivos\/vm_1882_riachuelo.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Imagem<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">],<a style=\"mso-endnote-id: edn26;\" title=\"\" href=\"#_edn26\" name=\"_ednref26\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[26]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> Meirelles apresenta uma cena com uma desproporcionalidade intencional, onde o Chefe de Divis\u00e3o Francisco Manoel Barroso da Silva (futuro Bar\u00e3o do Amazonas) det\u00e9m um tamanho desmedido em rela\u00e7\u00e3o a fragata <i>Amazonas<\/i> e outros pontos da tela. Essa escolha foi tamb\u00e9m empregada no esboceto para <i>A Abordagem do Monitor Alagoas<\/i>, onde o navio fora superdimensionado, quando comparado a uma fotografia de um monitor da mesma classe &#8211; talvez, o pr\u00f3prio <i>Alagoas <\/i>[<\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/04.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 4<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">].<a style=\"mso-endnote-id: edn27;\" title=\"\" href=\"#_edn27\" name=\"_ednref27\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[27]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">33. Ao se comparar o esboceto com a fotografia, fica patente que o navio foi superdimensionado na pintura, possivelmente com vistas a dar maior destaque \u00e0quela belonave. Dentre outros artif\u00edcios empregados por Meirelles, a utiliza\u00e7\u00e3o de uma esp\u00e9cie de borda na tela, formada por pessoas, tamb\u00e9m pode ser observada no esboceto, como tamb\u00e9m em obras como a <i>Primeira Missa no Brasil,<\/i><a style=\"mso-endnote-id: edn28;\" title=\"\" href=\"#_edn28\" name=\"_ednref28\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[28]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> <i>Combate Naval do Riachuelo<\/i> e <i>Batalha dos Guararapes<\/i><a style=\"mso-endnote-id: edn29;\" title=\"\" href=\"#_edn29\" name=\"_ednref29\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[29]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> (FERNANDES, 2018, p. 103-104). Coli (2005, p. 47) recorda que a disposi\u00e7\u00e3o de mortos e feridos situados no primeiro plano de uma tela remonta ao menos \u00e0s representa\u00e7\u00f5es sobre as batalhas napole\u00f4nicas de Gros,<a style=\"mso-endnote-id: edn30;\" title=\"\" href=\"#_edn30\" name=\"_ednref30\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[30]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> fato que tamb\u00e9m pode ser constatado na esboceto, principalmente na esteira deixada por onde o monitor passara.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">34. Outro artif\u00edcio empregado no esboceto foi a abertura realizada na massa de soldados paraguaios, em primeiro plano, pela passagem do monitor <i>Alagoas<\/i>. Tal elemento da composi\u00e7\u00e3o possivelmente visava a guiar o olhar do espectador para o objeto principal da obra &#8211; o monitor e o grupo de marinheiros pr\u00f3ximos da chamin\u00e9 do navio. Recurso semelhante tamb\u00e9m fora empregado em <i>Combate Naval do Riachuelo<\/i>, na cena em que o marinheiro negro sobre a caixa de rodas do navio paraguaio recebe um disparo;<a style=\"mso-endnote-id: edn31;\" title=\"\" href=\"#_edn31\" name=\"_ednref31\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[31]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> nesta mesma dire\u00e7\u00e3o, ao fundo, se encontra Barroso bradando a vit\u00f3ria (SILVA, 2009b, p. 95).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">35. Outro ponto que tamb\u00e9m pode ser visualizado no esboceto \u00e9 a presen\u00e7a de um tri\u00e2ngulo imagin\u00e1rio, tendo sua base formada por dois soldados paraguaios, que empunham e apontam armas longas, posicionados nos cantos inferiores direito e esquerdo da tela, sendo os marinheiros presentes no conv\u00e9s do monitor, pr\u00f3ximos da chamin\u00e9, os alvos e ao mesmo o terceiro v\u00e9rtice do tri\u00e2ngulo. Coli (2005, p. 46-47), em refer\u00eancia a <i>Batalha dos Guararapes<\/i>, menciona o emprego usual desta t\u00e9cnica nos pontos de destaque das composi\u00e7\u00f5es. Levando em considera\u00e7\u00e3o a vestimenta e o tipo de arma (possivelmente um sabre) que o marinheiro que se encontra a frente do grupo pr\u00f3ximo da chamin\u00e9 porta \u2013 em conjunto com a aventada triangula\u00e7\u00e3o \u2013, cr\u00ea-se que este seja Joaquim Antonio Cordovil Maurity, comandante do monitor naquela ocasi\u00e3o.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">36. Dito isso, voltando-se ao estudo de De Martino, este acompanha um croqui explicativo sobre a geografia daquela localidade e os elementos ali atuantes [<\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/05.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 5<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">].<a style=\"mso-endnote-id: edn32;\" title=\"\" href=\"#_edn32\" name=\"_ednref32\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[32]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> De Martino n\u00e3o visava produzir algo em grande escala, o que fica patente quando confrontado com o mapa do local compilado por Jourdan (1871, mapas n\u00ba 4 e 5). O pintor possivelmente buscava com o croqui facilitar o entendimento acerca do evento a ser representado \u2013 a abordagem do monitor <i>Alagoas<\/i> nas proximidades do forte de Timb\u00f3, ap\u00f3s ter realizado a passagem por Humait\u00e1, enquanto rumava para a posi\u00e7\u00e3o brasileira de Tagy.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">37. Diante das composi\u00e7\u00f5es de Meirelles e de De Martino, em conjunto com o croqui da <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/05.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 5<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">, notamos uma s\u00e9rie de semelhan\u00e7as. O esboceto de Meirelles, quando colocado lado a lado com o estudo de De Martino, aparenta convergir geograficamente, enquanto o monitor est\u00e1 disposto de uma forma aparentemente espelhada [ver<b> <\/b>compara\u00e7\u00e3o na<b> <\/b><\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/06.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 6<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">].<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">38. A partir dessa an\u00e1lise, em conjunto com o croqui de De Martino da <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/05.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 5<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">, pode ser notada a exist\u00eancia de algumas diverg\u00eancias: em primeiro lugar, a dire\u00e7\u00e3o do navio entre ambos \u00e9 oposta, como se um ou o outro fosse colocado frente a um espelho. Essa afirma\u00e7\u00e3o \u00e9 cr\u00edvel quando analisada com acur\u00e1cia a dire\u00e7\u00e3o da proa do monitor, da torre artilhada disparando, da fuma\u00e7a da chamin\u00e9 e da bandeira sobre a torre no estudo de De Martino, por se encontrarem exatamente do lado contr\u00e1rio no esboceto de Meirelles. Outros fatores divergentes residem na pequena bandeira (<i>jeque<\/i>)<a style=\"mso-endnote-id: edn33;\" title=\"\" href=\"#_edn33\" name=\"_ednref33\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[33]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> situada no proa do navio no desenho e inexistente no esboceto de Meirelles. al\u00e9m da presen\u00e7a de um <i>mangrulho<\/i><a style=\"mso-endnote-id: edn34;\" title=\"\" href=\"#_edn34\" name=\"_ednref34\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[34]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> em Timb\u00f3 no desenho e novamente a sua inexist\u00eancia no esboceto.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">39. Dentre os pontos convergentes entre as duas fontes imag\u00e9ticas, podem ser elencados: o ponto de visada, situado em meio ao rio Paraguai; a linha do horizonte que separa em partes muito semelhantes o c\u00e9u e o restante da tela; a geografia do local, mostrando uma curva do rio; a ilha -provavelmente a de Guaicur\u00fa; ver Jourdan (1871) -; a posi\u00e7\u00e3o de Timb\u00f3, praticamente id\u00eantica na distribui\u00e7\u00e3o entre a duas fontes; a bandeira postada em um mastro em Timb\u00f3; a ponta de Tagy (margem esquerda do rio) \u2013 existente, mas um pouco mais retra\u00edda no esboceto que no desenho; a posi\u00e7\u00e3o de perfil do monitor, mesmo que em dire\u00e7\u00f5es distintas; a posi\u00e7\u00e3o do <i>Alagoas<\/i> em rela\u00e7\u00e3o a Timb\u00f3; e, a presen\u00e7a de apenas um mastro no navio em ambas as imagens.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">40. Outra fonte cotejada foi a <i>Parte Oficial<\/i><a style=\"mso-endnote-id: edn35;\" title=\"\" href=\"#_edn35\" name=\"_ednref35\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[35]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> redigida pelo comandante do monitor <i>Alagoas<\/i> ap\u00f3s a passagem por Humait\u00e1 e a abordagem em Timb\u00f3 (ver: <i>Correio Mercantil<\/i>, 15 mar. 1868, p. 2). Esses documentos eram publicados nos peri\u00f3dicos da Corte e mesmo em alguns dos jornais das outras prov\u00edncias (ver, por exemplo, <i>Jornal do Cear\u00e1<\/i>, 14 abr. 1868, p. 3-4). Durante a contenda, foi comum o envio, por parte de militares do <i>front<\/i> de c\u00f3pias desses documentos, al\u00e9m de mapas, croquis, cartas, desenhos e afins. Como exemplo, o pr\u00f3prio Vice-almirante Inha\u00fama escrevia regularmente ao peri\u00f3dico <i>Semana Ilustrada<\/i> sob o pseud\u00f4nimo de <i>Leva Arriba <\/i>(ARIAS NETO, 2015).<a style=\"mso-endnote-id: edn36;\" title=\"\" href=\"#_edn36\" name=\"_ednref36\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[36]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">41. O emprego desses documentos pelos pintores \u00e9 bastante prov\u00e1vel, visto estes empregarem diversos meios para angariarem informa\u00e7\u00f5es antes da composi\u00e7\u00e3o de uma tela. Em seu estudo, De Martino inseriu as informa\u00e7\u00f5es que obteve do pr\u00f3prio Maurity, a quem chama de amigo, indicando, al\u00e9m da proximidade com o comandante do monitor <i>Alagoas<\/i>, a relev\u00e2ncia dada pelo artista ao relato daquele que participou <i>in loco<\/i> do evento a ser representado.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">42. Do <i>Correio Mercantil<\/i> (15 mar. 1868, p. 2) pode ser observada a <i>Parte Oficial<\/i> de Maurity, que em cotejo com o esboceto de Meirelles e o desenho de De Martino, fornece a presen\u00e7a de outros pontos convergentes e dissonantes. Entre os pontos que aproximam as fontes imag\u00e9ticas com a fonte escrita est\u00e3o o modo de abordagem levado a cabo pelas tropas paraguaias, o abalroamento das canoas pelo monitor, o disparo de metralha, a defesa da embarca\u00e7\u00e3o por meio dos marinheiros sobre o conv\u00e9s e os danos na chamin\u00e9, visto de maneira clara somente no esboceto.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">43. Dentre os pontos dissonantes podem ser elencados os escaleres e os competentes <i>turcos<\/i> (aparelhos de i\u00e7amento localizados \u00e0 popa) inexistentes nas imagens; o posicionamento dos mastros no navio, que na <i>Parte Oficial<\/i> estavam removidos e amarrados a bombordo; e a relativa ordem na representa\u00e7\u00e3o pict\u00f3rica da embarca\u00e7\u00e3o, que apesar de alguns danos vis\u00edveis, n\u00e3o se comparam com a descri\u00e7\u00e3o realizada pelo comandante Maurity. No entanto,<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"text-align: justify; line-height: 150%; margin: 0cm 0cm 12.0pt 42.55pt;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">44. <i>Victor, como qualquer artista, n\u00e3o produzia cenas de guerra, produzia pinturas. E ele pintava como pintava por temperamento, por forma\u00e7\u00e3o e por acreditar que aquela era a maneira correta de retratar o acontecimento. Pintura, aqui, n\u00e3o tem nada a ver com a realidade como referencial, e sim com as idealiza\u00e7\u00f5es que regem a composi\u00e7\u00e3o da tela, a escolha das cores e a defini\u00e7\u00e3o de planos<\/i> [&#8230;] (TORAL, 2001, p. 142)<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">45. Os pontos divergentes entre a <i>Parte Oficial<\/i> e as fontes imag\u00e9ticas \u2013 claramente escolhas dos artistas, afinal ambos apresentaram em seus desenhos preparat\u00f3rios diversas estruturas (<i>escaleres<\/i>, <i>turcos<\/i>, <i>jeques<\/i>) que n\u00e3o inseriram nas fontes iconogr\u00e1ficas aqui estudadas \u2013 interessam por convergirem em grande medida tanto no esboceto de Meirelles quanto no desenho de De Martino. Essas diverg\u00eancias podem indicar que as escolhas do modo como representar aquela embarca\u00e7\u00e3o \u2013 ou o que dela n\u00e3o representar\u2013 naquele contexto acabaram por tamb\u00e9m aproximar em grande medida a produ\u00e7\u00e3o dos dois pintores.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">46. Outro ponto de interesse presente na <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/01.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 1<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> tamb\u00e9m pode ser observado na obra <i>Combate Naval do Riachuelo<\/i>, a respeito da qual Toral (2001, p. 142-143) cita a maneira idealizada como foi pensada a composi\u00e7\u00e3o. Obviamente, as cenas dispostas nesta pintura remetem a proje\u00e7\u00f5es que visavam, dentre outros objetivos, a glorifica\u00e7\u00e3o do feito, com destaque para a manobra de abalroamento ordenada por Barroso, que definiu o combate. Nesta tela sobre Riachuelo, Meirelles n\u00e3o inseriu uma cena espec\u00edfica, mas sim uma s\u00e9rie de epis\u00f3dios separados espa\u00e7o-temporalmente ao longo do embate.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">47. Esse tipo de arranjo tamb\u00e9m pode ser visualizado no esboceto de Meirelles, se confrontado com a <i>Parte Oficial<\/i> de Maurity (CORREIO MERCANTIL, 15 mar. 1868, p. 2). A posi\u00e7\u00e3o do monitor em refer\u00eancia \u00e0 Timb\u00f3, as canoas circundando a embarca\u00e7\u00e3o, as canoas j\u00e1 abalroadas pelo navio e deixadas em sua esteira, o disparo do canh\u00e3o (que pode ser visualizado pela fuma\u00e7a branca e o salpico da metralha n\u2019\u00e1gua) e a defesa dos marinheiros armados a bordo do <i>Alagoas<\/i> s\u00e3o epis\u00f3dios que n\u00e3o ocorreram em um mesmo instante, mas ao longo do combate. No entanto, esses eventos foram escolhidos por Meirelles para comporem a tela, sendo retirados muito provavelmente do relatado na <i>Parte Oficial<\/i>.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">48. A quantidade de informa\u00e7\u00f5es requeridas pelos pintores ligados a AIBA daquele per\u00edodo para a composi\u00e7\u00e3o de uma obra poderia ser enorme e variada. Rosemberg (2002) tratando dos estudos realizados por <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/bios\/bio_pa.htm\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Pedro Am\u00e9rico de Figueiredo e Melo<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> (1843-1905) para a composi\u00e7\u00e3o de <i>Batalha do Ava\u00ed<\/i>,<a style=\"mso-endnote-id: edn37;\" title=\"\" href=\"#_edn37\" name=\"_ednref37\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[37]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> cita que este pintor requereu da cidade de Floren\u00e7a, na It\u00e1lia, o envio de fardamento, armamento, mapas, cartas etc. de diversos part\u00edcipes do embate. Essa pesquisa cita inclusive a exist\u00eancia de uma carta em que Am\u00e9rico se correspondeu com De Martino acerca dessa batalha, e que o brasileiro acatou parte das informa\u00e7\u00f5es recebidas do pintor italiano (ROSEMBERG, 2002, p. 31).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">49. Stumpf (2019, p. 386-389) comenta sobre os apontamentos de De Martino levados por Am\u00e9rico para compor <i>Ava\u00ed<\/i>. Outro dado trazido a lume por essa pesquisadora foi um estudo de De Martino sobre a Batalha do Ava\u00ed presente dentre os documentos de Pedro Am\u00e9rico sob guarda do MNBA &#8211; RJ. Este estudo, quando comparado com a tela final, aponta que Am\u00e9rico seguiu muitas das indica\u00e7\u00f5es realizadas pelo pintor italiano no croqui enviado (MASP, 2021).<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">50. Com base nos pontos de diverg\u00eancias e converg\u00eancias entre as composi\u00e7\u00f5es comparadas na <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19e20\/19e20_XVIII\/vm.dm\/06.jpg\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Figura 6<\/span><\/b><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">,<b> <\/b>\u00e9 cr\u00edvel de De Martino possa ter influenciado e at\u00e9 mesmo cedido material para Meirelles. Essa possibilidade tamb\u00e9m se faz poss\u00edvel quando se analisa os outros dois epis\u00f3dios que foram representados em comum pelos dois pintores &#8211; o Combate de Riachuelo e a Passagem de Humait\u00e1. Quando observamos a tela sobre Riachuelo de Meirelles em contraposi\u00e7\u00e3o com as duas telas<a style=\"mso-endnote-id: edn38;\" title=\"\" href=\"#_edn38\" name=\"_ednref38\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[38]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> do mesmo tema de De Martino,<a style=\"mso-endnote-id: edn39;\" title=\"\" href=\"#_edn39\" name=\"_ednref39\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[39]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> apesar de pontos em comum &#8211; visto o m\u00e9todo de composi\u00e7\u00e3o da \u00e9poca -, fica claro simultaneamente o distanciamento entre os artistas. Com rela\u00e7\u00e3o a Humait\u00e1, novamente a tela de Meirelles difere em diversos pontos das quatro telas encontradas sobre a mesma tem\u00e1tica de De Martino.<a style=\"mso-endnote-id: edn40;\" title=\"\" href=\"#_edn40\" name=\"_ednref40\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[40]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Considera\u00e7\u00f5es Finais<\/span><\/b><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">51. O conflito contra o Paraguai facultou a cria\u00e7\u00e3o de um ambiente prop\u00edcio para a produ\u00e7\u00e3o de grandes telas de pintura hist\u00f3rica que foram adquiridas, ou mesmo encomendadas, pelas institui\u00e7\u00f5es ligadas ao Imp\u00e9rio do Brasil para serem expostas a n\u00edvel nacional e internacional. Esse ambiente propiciou, al\u00e9m da produ\u00e7\u00e3o, a circula\u00e7\u00e3o imag\u00e9tica em diversos meios de as representa\u00e7\u00f5es pict\u00f3ricas que partiram de diversos autores. Dentre estes, como visto ao longo deste trabalho, Victor Meirelles e Eduardo De Martino se debru\u00e7aram sobre temas relativos \u00e0 atua\u00e7\u00e3o da Marinha Imperial Brasileira na guerra.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">52. De Martino exp\u00f4s seus quadros ao Imperador em setembro de 1868; Meirelles, logo ap\u00f3s retornar do Paraguai, montou seu ateli\u00ea no convento de Santo Ant\u00f4nio, local muito pr\u00f3ximo de onde De Martino estabelecera um de seus ateli\u00eas e fizera algumas das suas exposi\u00e7\u00f5es \u2013 a Rua do Ouvidor. Os pintores estabeleceram rela\u00e7\u00f5es pr\u00f3ximas com o Imperador, que os visitou em seus ateli\u00eas, al\u00e9m de ser frequentemente cumprimentado por ambos. Tais ind\u00edcios apontam que ambos os artistas compartilhavam c\u00edrculos sociais pr\u00f3ximos, ou mesmo convergentes.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">53. Tal eventual ponto de intersec\u00e7\u00e3o entre as produ\u00e7\u00f5es dos dois pintores se pautou na compara\u00e7\u00e3o entre as semelhan\u00e7as das composi\u00e7\u00f5es imag\u00e9ticas e se corrobora por meio da presen\u00e7a dessas semelhan\u00e7as quando s\u00e3o analisados os pontos convergentes, como tamb\u00e9m as escolhas de ambos os artistas daquilo a n\u00e3o ser representado, quando confrontados com a fonte oficial escrita redigida por Maurity. Sobre esse ponto, as estruturas ausentes nas imagens aqui cotejadas &#8211; principalmente os <i>escaleres<\/i> &#8211; s\u00e3o inseridas em outros estudos e telas de ambos os pintores, indicando que estes as conheciam plenamente e que foram escolhas suas a n\u00e3o representa\u00e7\u00e3o destes equipamentos no esboceto de Meirelles e no desenho de De Martino.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">54. Apesar de o desenho de De Martino n\u00e3o estar datado e n\u00e3o se localizar junto aos documentos de Victor Meirelles &#8211; como o caso explicitado de Pedro Am\u00e9rico -, com base no cotejo das fontes iconogr\u00e1ficas aqui elencadas, em conjunto com a an\u00e1lise da <i>Parte Oficial<\/i> de Maurity e as converg\u00eancias e as diverg\u00eancias levantadas na discuss\u00e3o, apesar de n\u00e3o ser poss\u00edvel confirmar cabalmente que houve de fato essa troca de material entre os pintores, \u00e9 plaus\u00edvel a exist\u00eancia da possibilidade da influ\u00eancia de De Martino na obra de Meirelles como uma forma de coopera\u00e7\u00e3o para a produ\u00e7\u00e3o da tela encomendada pela C\u00e2mara de Vereadores do Rio de Janeiro.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">Refer\u00eancias bibliogr\u00e1ficas<\/span><\/b><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">ALBUQUERQUE, Fernanda Deminicis de; LOUREIRO, Marcello Jos\u00e9 Gomes. \u201cCom Selvagens N\u00e3o H\u00e1 Outro Meio\u201d: discursos de civiliza\u00e7\u00e3o e barb\u00e1rie no contexto da Guerra do Paraguai. <i>In<\/i>: FERREIRA, Leonardo da Costa; LOUREIRO, Marcello Jos\u00e9 Gomes; ARIAS NETO, Jos\u00e9 Miguel (orgs.). <b>O Legado de Marte<\/b>: olhares m\u00faltiplos sobre a Guerra do Paraguai. Curitiba: Editora Appris, 2021.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">ARIAS NETO, Jos\u00e9 Miguel. A Marinha do Brasil nos Escritos Oitocentistas sobre a Guerra do Paraguai. <b>Anais do II Congresso Internacional de Hist\u00f3ria UEPG-UNICENTRO<\/b>, 2015. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/docplayer.com.br\/25200038-A-marinha-do-brasil-nos-escritos-oitocentistas-sobre-a-guerra-do-paraguai-1.html\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/docplayer.com.br\/25200038-A-marinha-do-brasil-nos-escritos-oitocentistas-sobre-a-guerra-do-paraguai-1.html<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> <span style=\"mso-spacerun: yes;\">\u00a0<\/span>Acesso em: 31 ago. 2022.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">BARROS, Aldeir Isael Faxina. A Campanha Fluvial na Guerra contra o Paraguai: um olhar cronol\u00f3gico baseado na obra de Eduardo de Martino. <i>In:<\/i> AZCOAGA, Miguel Fernando Gonz\u00e1lez (org.). <b>Memoria do XII\u00ba Encuentro Internacional de Historia de la Guerra de la Triple Alianza<\/b><i>.<\/i> Corrientes: Moglia Ediciones \u2013 AR, 2021.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">BLOCH, Marc. Para uma hist\u00f3ria comparada das sociedades europ\u00e9ias. <i>In<\/i>: <b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Hist\u00f3ria e Historiadores. <\/span><\/b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Textos reunidos por \u00c9tienne Bloch<\/span>. Lisboa: Teorema, 1998.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">CHRISTO, Maraliz de Castro Vieira. Uma Batalha Crom\u00e1tica: Victor Meirelles e a Passagem de Humait\u00e1. <i>In<\/i>: <b>Anais do <span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">XI Encontro de Hist\u00f3ria da Arte<\/span><\/b>. Universidade de Campinas, 2015. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/www.ifch.unicamp.br\/eha\/atas\/2015\/Maraliz%20de%20Castro%20Vieira%20Christo.pdf\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/www.ifch.unicamp.br\/eha\/atas\/2015\/Maraliz%20de%20Castro%20Vieira%20Christo.pdf<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 25 ago. 2022.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">COLI, Jorge. <b>Como Estudar a Arte Brasileira do S\u00e9culo XIX?<\/b> S\u00e3o Paulo: Editora SENAC, 2005.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">COLI, Jorge; XEX\u00c9O, M\u00f4nica Figueiredo Braunscheweiger. <b>Vitor Meireles, um Artista do Imp\u00e9rio<\/b>. Rio de Janeiro: MNBA, MON., 2004.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">CUNHA, \u00c1lvaro Saluan da. Uma Obra, V\u00e1rias Perspectivas: alguns estudos sobre a Passagem de Humait\u00e1, de Victor Meirelles. <b>19&amp;20<\/b>, v. XV, n. 2, jul.-dez. 2020. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/obras\/asc_humaita.htm\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">http:\/\/www.dezenovevinte.net\/obras\/asc_humaita.htm<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 28 ago. 2022.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">DORATIOTO, Francisco Fernando Monteoliva. <b>Maldita Guerra<\/b>: nova hist\u00f3ria da Guerra do Paraguai. S\u00e3o Paulo: Companhia das Letras, 2002.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">FERNANDES, B\u00e1rbara Ferreira. <b>Do Juramento da Princesa ao Senado Imperial<\/b>: a an\u00e1lise de uma obra e sua inser\u00e7\u00e3o no projeto pol\u00edtico do Estado. Disserta\u00e7\u00e3o de Mestrado. Programa de P\u00f3s-Gradua\u00e7\u00e3o em Hist\u00f3ria. Universidade Federal de Juiz de Fora \u2013 UFJF, Juiz de Fora \u2013 MG, 2018.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">FRANZ, Teresinha Sueli. <b>Victor Meirelles<\/b>: biografia e legado art\u00edstico. Florian\u00f3polis: Ed. Caminho de Dentro, 2014.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; color: black;\">FROTA, Guilherme de Andrea; LIMA, Marcos Vin\u00edcius Ribeiro de. <b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Di\u00e1rio Pessoal do Almirante Visconde de Inha\u00fama durante a Guerra da Tr\u00edplice Alian\u00e7a (dezembro de 1866 a janeiro de 1869).<\/span><\/b> Instituto Hist\u00f3rico e Geogr\u00e1fico Brasileiro, 2008.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">FUNDA\u00c7\u00c3O BIBLIOTECA NACIONAL. Hemeroteca Digital Brasileira: <b>A Vida Fluminense<\/b>, 14 mar. 1868; <b>A Vida Fluminense<\/b>, 19 set. 1868; <b>Correio Mercantil<\/b>, 13 maio 1866; <b>Correio Mercantil<\/b>, 14 jun. 1868; <b>Correio Mercantil<\/b>, 15 mar. 1868; <b>Gazeta de Noticias<\/b>, 4 abr. 1882; <b>Jornal do Cear\u00e1<\/b>, 14 abr. 1868; <b>Jornal do Commercio<\/b>, 22 abr. 1882; <b>Jornal do Commercio<\/b>, 7 mar. 1868; <b>Jornal do Recife<\/b>, 30 out. 1868; <b>O Mercantil<\/b>, 21 jun. 1868; <b>O Paiz<\/b>, 23 fev. 1903; <b>Seculo XX<\/b>, dez. 1905. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"http:\/\/bndigital.bn.gov.br\/hemeroteca-digital\/\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">http:\/\/bndigital.bn.gov.br\/hemeroteca-digital\/<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 4 set. 2022.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">GOMES, Patr\u00edcia Miquilini. <b>A cole\u00e7\u00e3o Eduardo de Martino no Museu Naval do Rio de Janeiro<\/b>. Disserta\u00e7\u00e3o de Mestrado. Programa de P\u00f3s-gradua\u00e7\u00e3o em Museologia e Patrim\u00f4nio. Universidade Estadual do Rio de Janeiro &#8211; UNIRIO, Rio de Janeiro \u2013 RJ, 2018.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">GRATZ, George Antonio. Encoura\u00e7ados para o Paraguai? <b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Revista Mar\u00edtima Brasileira<\/span><\/b>. v. 119, n. 7-9 jul.-set., 1999.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">GRATZ, George Antonio. The Brazilian Imperial Navy Ironclads, 1865-1874. <b>Warship<\/b>, London, Conway Maritime Press, v. 1999-2000.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">GUIMAR\u00c3ES, Argeu. <b>Aur\u00e9ola de Victor Meirelles<\/b>. Rio de Janeiro: Instituto Hist\u00f3rico e Geogr\u00e1fico Brasileiro e Conselho Federal de Cultura, 1977.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">IHGB. <b>Revista do Instituto Hist\u00f3rico e Geogr\u00e1fico Brasileiro<\/b>, v. 166, 1935.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">IPHAN. <b>Museu Victor Meirelles<\/b><i> <\/i><b>\u2013 50 anos<\/b>. Florian\u00f3polis: Tempo Editorial, 2002.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">JOURDAN, Em\u00edlio Carlos. <b>Atlas Historico da Guerra do Paraguay<\/b>: organizado pelo 1\u00ba Tenente E. C. Jourdan membro da comiss\u00e3o de engenheiros sobre trabalhos seus e de outros officiaes da mesma comiss\u00e3o. Rio de Janeiro: Lithographia de Eduardo Rensburg, 1871.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">LIMA, B\u00e1rbara Tikami de. <b>Mar de Imagens<\/b>: a rela\u00e7\u00e3o estabelecida ente Eduardo de Martino, a Marinha Brasileira e as imagens produzidas pelo artista no final do s\u00e9culo XIX. Disserta\u00e7\u00e3o de Mestrado. Universidade do Vale do Rio dos Sinos \u2013 UNISINOS. S\u00e3o Leopoldo \u2013 RS, 2019.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">MARTINI, Fernando Ribas de. <b>Construir Navios \u00e9 Preciso, Persistir n\u00e3o \u00e9 Preciso<\/b>: a constru\u00e7\u00e3o naval militar no Brasil entre 1850 e 1910. Tese de Doutorado. Programa de P\u00f3s-Gradua\u00e7\u00e3o em Hist\u00f3ria Social. Universidade de S\u00e3o Paulo &#8211; USP, 2014.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">MASP Palestras online. A Batalha do Ava\u00ed: uma pintura \u201ccontempor\u00e2nea do porvir\u201d. S\u00e9rie: Hist\u00f3rias Brasileiras \u2013 ciclo 2021-22. Palestrante: L\u00facia Kl\u00fcck Stumpf. Museu de Arte de S\u00e3o Paulo. Online. 2021. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=cEYiNxCxppA\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=cEYiNxCxppA<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 28 ago. 2022.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">OLIVEIRA, Raphael Braga. <b>Mar Calmo Nunca Fez Bom Pintor<\/b>: as pinturas de marinhas de Eduardo de Martino (1868-1876). Monografia de Bacharelado-Licenciado em Hist\u00f3ria. Universidade Federal Fluminense \u2013 UFF. Niter\u00f3i \u2013 RJ, 2017.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">OLIVEIRA, Raphael Braga. <b>Pintura de Paisagem e Guerra<\/b>: Eduardo de Martino e os mundos da arte no Brasil (1868-1877). Disserta\u00e7\u00e3o de Mestrado.<span style=\"mso-spacerun: yes;\">\u00a0 <\/span>Programa de P\u00f3s-Gradua\u00e7\u00e3o em Hist\u00f3ria Social. Universidade Federal Fluminense \u2013 UFF. Niter\u00f3i \u2013 RJ, 2020.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">PEREIRA, Walter Luiz. E Fez-se a Mem\u00f3ria Naval: a Cole\u00e7\u00e3o Edoardo de Martino no Museu Hist\u00f3rico Nacional. <b>Anais do Museu Hist\u00f3rico Nacional<\/b>, v. XXXI, 1999a.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">PEREIRA, Walter Luiz. <b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Guerra do Paraguai<\/span><\/b>: o discurso e a mem\u00f3ria nas telas de Eduardo de Martino. Monografia de Bacharelado em Hist\u00f3ria. Universidade Federal Fluminense &#8211; UFF, Niter\u00f3i, 1999b.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">PEREIRA, Walter Luiz. <b>\u00d3leo Sobre Tela, Olhos para a Hist\u00f3ria<\/b>. Rio de Janeiro: Ed. 7 Letras\/FAPERJ, 2013.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">ROSA, \u00c2ngelo de Proen\u00e7a; MELLO J\u00daNIOR, Donato; PEIXOTO, Elza Ramos; SOUZA, Sara Regina Silveira de. <b>Victor Meirelles de Lima: 1832-1903<\/b>. Rio de Janeiro: Pinakotheke, 1982.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">ROSEMBERG. Liana Ruth Bergstein. <b>Pedro Am\u00e9rico e o olhar oitocentista<\/b>. Rio de Janeiro: Barroso Edi\u00e7\u00f5es, 2002.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">RUBENS, Carlos. <b>Vitor Meireles<\/b>: sua vida e sua obra. Rio de Janeiro: Imprensa Nacional, 1945.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">SAMPAIO, Rangel de. <b>O Quadro da Batalha dos Guararapes<\/b>: seu autor e seus cr\u00edticos. Rio de Janeiro: Typographia de Serafim Jos\u00e9 Alves, 1880.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span lang=\"FR\" style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-ansi-language: FR;\">SARTORI, Giovanni. Bien comparer, mal comparer. <\/span><b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-bidi-font-style: italic;\">Revue Internacionale de politique compar\u00e9e<\/span><\/b><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">. v.1, n 1, p. 19-36, 1994.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">SILVA, Carlos Andr\u00e9 Lopes da. Aspectos do desenvolvimento dos monitores na Guerra da Tr\u00edplice Alian\u00e7a: um di\u00e1logo entre a Hist\u00f3ria Naval e a Hist\u00f3ria da Tecnologia. Diretoria do Patrim\u00f4nio Hist\u00f3rico e Documenta\u00e7\u00e3o da Marinha. <i>In<\/i>: <b>Navigator<\/b>: subs\u00eddios para a Hist\u00f3ria Mar\u00edtima do Brasil. Rio de Janeiro, 2018.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">SILVA, Luiz Carlos da. Original ou C\u00f3pia? A Verdade sobre a famosa imagem da Guerra do Paraguai. <i>In:<\/i> FIGUEIREDO, Luciano. <b>Guerras e Batalhas Brasileiras<\/b>. Cole\u00e7\u00e3o Revista de Hist\u00f3ria no Bolso. Rio de Janeiro: Sabin, 2009a.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">SILVA, Luiz Carlos da. <b>Representa\u00e7\u00f5es em Tempos de Guerra<\/b>: Marinha, Civiliza\u00e7\u00e3o e o quadro Combate Naval do Riachuelo de Victor Meirelles (1868 \u2013 1872). Disserta\u00e7\u00e3o de Mestrado. Programa de P\u00f3s-Gradua\u00e7\u00e3o em Hist\u00f3ria. Universidade Federal do Paran\u00e1 \u2013 UFPR, Curitiba \u2013 PR, 2009b.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">SIMIONI, Ana Paula. <span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Obra em perspectiva<\/span>: Estudo para Passagem de Humait\u00e1, de Victor Meirelles. <b>Museu Victor Meirelles<\/b>, 2010. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"http:\/\/museuvictormeirelles.museus.gov.br\/exposicoes\/longa-duracao\/arquivo\/victor-meirelles-construcao\/obra-em-perspectiva\/estudo-para-passagem-de-humaita\/\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">http:\/\/museuvictormeirelles.museus.gov.br\/exposicoes\/longa-duracao\/arquivo\/victor-meirelles-construcao\/obra-em-perspectiva\/estudo-para-passagem-de-humaita\/<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 24 ago. 2022.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">STUMPF, L\u00facia Kl\u00fcck. <b>Fragmentos de guerra<\/b>: imagens e visualidades da guerra contra o Paraguai (1865-1881). Tese de Doutorado. Programa de P\u00f3s-Gradua\u00e7\u00e3o em Antropologia Social. Universidade de S\u00e3o Paulo \u2013 USP, S\u00e3o Paulo \u2013 SP, 2019.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">TORAL, Andr\u00e9 Amaral de. <b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Imagens em Desordem<\/span><\/b>: a iconografia da Guerra do Paraguai. S\u00e3o Paulo: Humanitas\/ FFLCH\/USP, 2001.<\/span><\/p>\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: 150%;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 150%; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">XEX\u00c9O, M\u00f4nica Figueiredo Braunscheweiger.<span style=\"mso-spacerun: yes;\">\u00a0 <\/span>Victor Meirelles \u2013 Um desenhista singular. <i>In<\/i>: TURAZZI, Maria Inez (org.). <b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Victor Meirelles<\/span><\/b>: novas leituras. S\u00e3o Paulo: Studio Nobel, 2009.<\/span><\/p>\n\n<div style=\"mso-element: endnote-list;\"><br clear=\"all\" \/>\n\n<hr align=\"left\" size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n\n<div id=\"edn1\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn1;\" title=\"\" href=\"#_ednref1\" name=\"_edn1\"><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">* Discente do curso de Hist\u00f3ria da Universidade Estadual de Maring\u00e1 \u2013 UEM. Participante do Programa de Inicia\u00e7\u00e3o Cient\u00edfica \u2013 PIC. E-mail: <\/span><a href=\"mailto:aldeirfaxina@yahoo.com.br\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">aldeirfaxina@yahoo.com.br<\/span><\/a><\/p>\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">** Doutor em Hist\u00f3ria pela PUC \u2013 RS com est\u00e1gio de doutorado na Universit\u00e9 Paris I \u2013 Panth\u00e9on Sorbonne (Fran\u00e7a). \u00c9 Professor Adjunto do Departamento de Hist\u00f3ria da Universidade Estadual de Maring\u00e1 \u2013 UEM. E-mail: <\/span><a href=\"mailto:caaalbernaz2@uem.br\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">caaalbernaz2@uem.br<\/span><\/a><\/p>\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> A segunda metade do s\u00e9culo XIX foi marcada no campo naval por bruscas mudan\u00e7as nos meios de combate. Como exemplos, na Guerra da Crim\u00e9ia (1853-1856) foram empregadas contra o forte russo de Kinburn tr\u00eas inovadoras baterias flutuantes cobertas com chapas de ferro. Tal a\u00e7\u00e3o gerou o in\u00edcio do desenvolvimento de embarca\u00e7\u00f5es de madeira cobertas com chapas met\u00e1licas; em 1859 a Fran\u00e7a lan\u00e7ou ao mar a fragata<i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\"> Gloire<\/i> e em 1861, como resposta, os brit\u00e2nicos comissionaram o <i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\">HMS Warrior<\/i>, o primeiro navio de guerra com casco met\u00e1lico. No entanto, foi no decorrer da Guerra Civil Estadunidense (1861-1865) que ficou demonstrado o pleno poder destas embarca\u00e7\u00f5es. Em 1862, o <i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\">CSS Virg\u00ednia<\/i> atacou com sucesso navios n\u00e3o encoura\u00e7ados da Uni\u00e3o, ficando patente que a blindagem promovia uma prote\u00e7\u00e3o sem igual. No dia seguinte a este ataque, o <i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\">USS Monitor<\/i> &#8211; navio encoura\u00e7ado da Uni\u00e3o que deu nome \u00e0 toda uma nova tipologia de belonaves &#8211; entrou em combate com o <i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\">CSS Virg\u00ednia<\/i>. Apesar deste embate terminar de maneira inconclusiva, ficou claro para os observadores navais de todo o mundo que uma nova era na guerra naval j\u00e1 havia chegado. A esse respeito ver: MARTINI, 2014; SILVA, 2018.<span style=\"mso-spacerun: yes;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn2\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn2;\" title=\"\" href=\"#_ednref2\" name=\"_edn2\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[2]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Atualmente, essa tela se encontra nomeada em sua institui\u00e7\u00e3o mantenedora \u2013 Museu Victor Meirelles (MVM &#8211; SC) \u2013 como <i>Estudo para \u201cPassagem de Humait\u00e1\u201d<\/i>.<span style=\"mso-spacerun: yes;\">\u00a0 <\/span>A quest\u00e3o da nomenclatura da obra ser\u00e1 abordada no decorrer deste trabalho. Dispon\u00edvel em alta resolu\u00e7\u00e3o em: <\/span><a href=\"https:\/\/museuvictormeirelles.acervos.museus.gov.br\/mvm-acervo\/estudo-para-passagem-do-humaita-5\/?perpage=12&amp;order=ASC&amp;orderby=date&amp;pos=20&amp;source_list=collection&amp;ref=%2Fmvm-acervo%2F\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/museuvictormeirelles.acervos.museus.gov.br\/mvm-acervo\/estudo-para-passagem-do-humaita-5\/?perpage=12&amp;order=ASC&amp;orderby=date&amp;pos=20&amp;source_list=collection&amp;ref=%2Fmvm-acervo%2F<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 26 ago. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn3\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn3;\" title=\"\" href=\"#_ednref3\" name=\"_edn3\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[3]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> O navio tipo monitor possu\u00eda como caracter\u00edsticas o pequeno calado, a reduzida borda livre \u2013 espa\u00e7o entre a linha do conv\u00e9s e a linha de flutua\u00e7\u00e3o -, e artilharia montada em uma ou mais torres girat\u00f3rias, que proporcionava uma reduzida \u00e1rea de impacto ao fogo inimigo; ver GRATZ, 1999-2000.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn4\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn4;\" title=\"\" href=\"#_ednref4\" name=\"_edn4\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[4]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Utilizou-se o termo \u201cpossivelmente\u201d j\u00e1 que n\u00e3o foram encontrados registros hist\u00f3ricos comprobat\u00f3rios da presen\u00e7a de Eduardo Frederico De Martino no <i style=\"mso-bidi-font-style: normal;\">front<\/i>.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn5\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn5;\" title=\"\" href=\"#_ednref5\" name=\"_edn5\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[5]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Sobre essa pintura ver: BARROS, Aldeir Isael Faxina. A Campanha Fluvial na Guerra contra o Paraguai: um olhar cronol\u00f3gico baseado na obra de Eduardo de Martino. <i>In:<\/i> AZCOAGA, Miguel Fernando Gonz\u00e1lez (org.) <b>Memoria do XII\u00ba Encuentro Internacional de Historia de la Guerra de la Triple Alianza<\/b>. Corrientes \u2013 AR: Moglia Ediciones, 2021, p. 138-140.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn6\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn6;\" title=\"\" href=\"#_ednref6\" name=\"_edn6\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[6]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Localiza\u00e7\u00e3o incerta. Aventamos a possibilidade de que essa tela possa a ser a que est\u00e1 exposta no Museu Naval &#8211; RJ. Sobre isso ver: BARROS, op. cit., p. 144-150.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn7\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn7;\" title=\"\" href=\"#_ednref7\" name=\"_edn7\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[7]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Essa pintura pode ser encontrada com nomea\u00e7\u00f5es diversas na literatura. Segundo as fichas catalogr\u00e1ficas desse quadro presentes nos arquivos do MHN (cedidas pela Historiadora B\u00e1rbara Tikami de Lima em abr. 2020), a tela est\u00e1 sob a guarda desta institui\u00e7\u00e3o; todavia, no site do museu \u00e9 apresentado um outro quadro do pintor \u2013 <i>A Abordagem do encoura\u00e7ado Barroso e do monitor Rio Grande<\/i> (MHN), tela que tamb\u00e9m pode ser encontrada com nomea\u00e7\u00f5es diversas \u2013 inserido no lugar desta. Essa incongru\u00eancia tamb\u00e9m p\u00f4de ser visualizada na Exposi\u00e7\u00e3o <i>Paisagens da Guerra: a pintura de E. De Martino<\/i> \u2013 MHN (2018). Possivelmente, a tela <i>Abordagem dos Encoura\u00e7ados<\/i>, que se refere a uma a\u00e7\u00e3o ocorrida em 2 de mar\u00e7o de 1868 pr\u00f3ximo a Humait\u00e1, est\u00e1 na Reserva T\u00e9cnica do MHN.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn8\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn8;\" title=\"\" href=\"#_ednref8\" name=\"_edn8\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[8]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Atual Florian\u00f3polis.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn9\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn9;\" title=\"\" href=\"#_ednref9\" name=\"_edn9\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[9]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Francisco Joaquim Bithencourt da Silva foi, al\u00e9m de vereador, professor de arquitetura da Academia Imperial de Belas Artes (AIBA) e aparentemente algu\u00e9m muito pr\u00f3ximo a Meirelles (CHRISTO, 2015). Victor pintou um retrato seu em 1882 (Ver: <b>Gazeta de Noticias<\/b>, 4 abr. 1882, p. 2).<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn10\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn10;\" title=\"\" href=\"#_ednref10\" name=\"_edn10\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[10]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> A classe <i>Par\u00e1<\/i> compunha os seis monitores encoura\u00e7ados constru\u00eddos no Arsenal de Marinha da Corte, compreendendo os navios: <i>Par\u00e1<\/i>, <i>Alagoas<\/i>, <i>Rio Grande<\/i> (tamb\u00e9m chamado de <i>Rio Grande do Sul<\/i>), <i>Cear\u00e1<\/i>, <i>Piau\u00ed <\/i>e <i>Santa Catarina<\/i>. Os tr\u00eas primeiros diferiam dos tr\u00eas \u00faltimos basicamente pelo calibre da pe\u00e7a de artilharia (GRATZ, 1999-2000).<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn11\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn11;\" title=\"\" href=\"#_ednref11\" name=\"_edn11\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[11]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> No decorrer da pesquisa para a elabora\u00e7\u00e3o deste trabalho, obtivemos acesso a alguns dos desenhos realizados por Meirelles que est\u00e3o sob guarda do MNBA, catalogados como estudos para <i>Passagem de Humait\u00e1<\/i>. De um modo geral, re\u00fanem uma s\u00e9rie de perfis de embarca\u00e7\u00f5es realizados pelo artista. Agradecemos aos servidores desta institui\u00e7\u00e3o, em especial aos Srs. Daniel Barreto e Felippe Naus e a Sra. Cintya dos Santos Callado. De um total de 768 estudos presentes no MNBA em levantamento realizado em 1964 por Mello J\u00fanior (1982, p. 89-90), obtivemos acesso a 9 destes, com os n\u00fameros de cadastro: 7890, 8013, 8024, 8025, 8026, 8373, 8377, 8378 e 8380. <\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn12\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn12;\" title=\"\" href=\"#_ednref12\" name=\"_edn12\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[12]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Conv\u00e9m citar que essa mesma nomea\u00e7\u00e3o \u00e9 empregada atualmente para outras duas obras do artista: <i>Estudo para \u201cPassagem de Humait\u00e1\u201d<\/i> <i>\u2013 Barranco<\/i>. \u00d3leo sobre Tela. 51 x 71,8 cm (MVM-SC). Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/museuvictormeirelles.acervos.museus.gov.br\/mvm-acervo\/esboco-de-paisagem-para-passagem-do-humaita-3\/?perpage=12&amp;order=ASC&amp;orderby=date&amp;search=barranco&amp;pos=1&amp;source_list=collection&amp;ref=%2Fmvm-acervo%2F\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/museuvictormeirelles.acervos.museus.gov.br\/mvm-acervo\/esboco-de-paisagem-para-passagem-do-humaita-3\/?perpage=12&amp;order=ASC&amp;orderby=date&amp;search=barranco&amp;pos=1&amp;source_list=collection&amp;ref=%2Fmvm-acervo%2F<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 29 ago. 2022; e: <i>Estudo para \u201cPassagem de Humait\u00e1\u201d<\/i>. Guache sobre Papel. 53.5 x 37 cm. 1886. (Pinacoteca de S\u00e3o Paulo). Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/estudo-para-passagem-de-humait%C3%A1-victor-meirelles\/OQFEZMiH3O4dZg\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/estudo-para-passagem-de-humait%C3%A1-victor-meirelles\/OQFEZMiH3O4dZg<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 29 ago. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn13\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn13;\" title=\"\" href=\"#_ednref13\" name=\"_edn13\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[13]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Victor Meirelles de Lima. <i>Passagem de Humait\u00e1<\/i>. \u00d3leo sobre Tela. 268 x 435 cm. 1868-1872. Acervo do Museu Hist\u00f3rico Nacional (MHN)\/IBRAM. Dispon\u00edvel em: CHRISTO, 2015, p. 363.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn14\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn14;\" title=\"\" href=\"#_ednref14\" name=\"_edn14\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[14]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"http:\/\/acervo.bndigital.bn.br\/sophia\/index.asp?codigo_sophia=39136\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif; background: white;\">http:\/\/acervo.bndigital.bn.br\/sophia\/index.asp?codigo_sophia=39136<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif; color: black; background: white;\"> Acesso em: 28 ago. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn15\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn15;\" title=\"\" href=\"#_ednref15\" name=\"_edn15\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[15]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acervo do MVM. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/museuvictormeirelles.acervos.museus.gov.br\/mvm-acervo\/esboceto-para-batalha-dos-guararapes-2\/\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/museuvictormeirelles.acervos.museus.gov.br\/mvm-acervo\/esboceto-para-batalha-dos-guararapes-2\/<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> <span style=\"mso-spacerun: yes;\">\u00a0<\/span>Acesso em: 26 ago. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn16\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn16;\" title=\"\" href=\"#_ednref16\" name=\"_edn16\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[16]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acervo do MHN. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/estudo-para-combate-naval-do-riachuelo-v%C3%ADtor-meireles\/vgH8JtbCQrKgQg\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/estudo-para-combate-naval-do-riachuelo-v%C3%ADtor-meireles\/vgH8JtbCQrKgQg<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 26 ago. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn17\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal; tab-stops: 76.35pt;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn17;\" title=\"\" href=\"#_ednref17\" name=\"_edn17\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[17]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> O Esboceto para <i>Passagem de Humait\u00e1<\/i> foi presenteado, em conjunto com o esboceto para <i>Batalha do Riachuelo<\/i>, por Meirelles ao Visconde de Ouro Preto (ver: <b>SECULO XX<\/b>, ano 1. N. 3., dez. 1905, p. 62). No decorrer desta pesquisa n\u00e3o foi encontrado seu paradeiro; no entanto, uma c\u00f3pia fotogr\u00e1fica em cores pode ser visualizada no peri\u00f3dico citado.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn18\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn18;\" title=\"\" href=\"#_ednref18\" name=\"_edn18\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[18]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> <a name=\"_Hlk112853938\"><\/a>IPHAN. <b>Museu Victor Meirelles \u2013 50 anos.<\/b> Florian\u00f3polis: Tempo Editorial, 2002.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn19\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn19;\" title=\"\" href=\"#_ednref19\" name=\"_edn19\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[19]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> <a name=\"_Hlk112748073\"><\/a>COLI, Jorge; XEX\u00c9O, M\u00f4nica Figueiredo Braunscheweiger. <b>Vitor Meireles, um Artista do Imp\u00e9rio.<\/b> Rio de Janeiro: MNBA, MON., 2004.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn20\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn20;\" title=\"\" href=\"#_ednref20\" name=\"_edn20\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[20]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Como, por exemplo: ALBUQUERQUE, Fernanda Deminicis de; LOUREIRO, Marcello Jos\u00e9 Gomes. \u201cCom Selvagens N\u00e3o H\u00e1 Outro Meio\u201d: discursos de civiliza\u00e7\u00e3o e barb\u00e1rie no contexto da Guerra do Paraguai. <i>In<\/i>: FERREIRA, Leonardo da Costa; LOUREIRO, Marcello Jos\u00e9 Gomes; ARIAS NETO, Jos\u00e9 Miguel (orgs.). <b>O Legado de Marte<\/b>: olhares m\u00faltiplos sobre a Guerra do Paraguai. Curitiba: Editora Appris, 2021, pp. 395-426, e CUNHA, \u00c1lvaro Saluan da. Uma Obra, V\u00e1rias Perspectivas: alguns estudos sobre a Passagem de Humait\u00e1, de Victor Meirelles. <b>19&amp;20<\/b>. Rio de Janeiro \u2013 RJ, v. XV, n. 2, jul.-dez. 2020.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn21\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn21;\" title=\"\" href=\"#_ednref21\" name=\"_edn21\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[21]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"http:\/\/www.museusdoestado.rj.gov.br\/sisgam\/index.php?qresultados=1&amp;pagina=3&amp;busca=De%20Martino%20Humait%E1&amp;operador=and&amp;museu=todos&amp;num_interno=5&amp;flag=1\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">http:\/\/www.museusdoestado.rj.gov.br\/sisgam\/index.php?qresultados=1&amp;pagina=3&amp;busca=De%20Martino%20Humait%E1&amp;operador=and&amp;museu=todos&amp;num_interno=5&amp;flag=1<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 27 ago. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn22\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn22;\" title=\"\" href=\"#_ednref22\" name=\"_edn22\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[22]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Levando em considera\u00e7\u00e3o a visada de um espectador em frente a uma obra, ser\u00e1 empregado neste trabalho as seguintes abrevia\u00e7\u00f5es: CID: canto inferior direito; CIE: canto inferior esquerdo; CSD: canto superior direito; e, CSE: canto superior esquerdo.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn23\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn23;\" title=\"\" href=\"#_ednref23\" name=\"_edn23\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[23]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Comumente. nas fontes do per\u00edodo, o encoura\u00e7ado <i>Lima Barros<\/i> aparece referido por contempor\u00e2neos estrangeiros como <i>Lima Barroso<\/i>, possivelmente por uma quest\u00e3o de pron\u00fancia ou at\u00e9 mesmo uma confus\u00e3o com outro navio encoura\u00e7ado, o <i>Barroso<\/i>.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn24\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn24;\" title=\"\" href=\"#_ednref24\" name=\"_edn24\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[24]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Transcri\u00e7\u00e3o e tradu\u00e7\u00e3o realizadas pelos autores deste trabalho.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn25\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn25;\" title=\"\" href=\"#_ednref25\" name=\"_edn25\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[25]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Transcri\u00e7\u00e3o e tradu\u00e7\u00e3o realizadas pelos autores deste trabalho. O estudo apresenta as seguintes inscri\u00e7\u00f5es: Parte superior: N\u00ba 1; CSD: Guerra do Paraguai: Abordagem do Alagoas entre o Tagy e o Timb\u00f3. E D M. Tal detalhe obtive do amigo meu Maurity comandante deste monitor em tal circunst\u00e2ncia; CID: Ponta de Tagy; CIE: Ilha; Centro: Timb\u00f3.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn26\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn26;\" title=\"\" href=\"#_ednref26\" name=\"_edn26\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[26]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Neste trabalho, quando for citado o quadro <i>Combate Naval do Riachuelo<\/i> entenda-se pela segunda vers\u00e3o produzida por Meirelles e apresentada em 1883. A primeira vers\u00e3o, exposta em 1872, foi perdida na volta da Exposi\u00e7\u00e3o Universal da Filad\u00e9lfia &#8211; EUA, em 1876. Para mais detalhes ver: <a name=\"_Hlk112598132\"><\/a>SILVA, Luiz Carlos da. Original ou C\u00f3pia? A Verdade sobre a famosa imagem da Guerra do Paraguai. <i>In:<\/i> FIGUEIREDO, Luciano. <b>Guerras e Batalhas Brasileiras.<\/b> Cole\u00e7\u00e3o Revista de Hist\u00f3ria no Bolso. Rio de Janeiro \u2013 RJ: Sabin, 2009a. <\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn27\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn27;\" title=\"\" href=\"#_ednref27\" name=\"_edn27\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[27]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/www.marinha.mil.br\/dphdm\/sites\/www.marinha.mil.br.dphdm\/files\/AlagoasMonitor1867-1896.pdf\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/www.marinha.mil.br\/dphdm\/sites\/www.marinha.mil.br.dphdm\/files\/AlagoasMonitor1867-1896.pdf<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 27 ago. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn28\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn28;\" title=\"\" href=\"#_ednref28\" name=\"_edn28\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[28]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Victor Meirelles de Lima. <i>Primeira Missa no Brasil<\/i>. 268 x 356 cm. \u00d3leo s\/ Tela. 1860. Acervo do MNBA. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/first-mass-in-brazil-v%C3%ADtor-meireles\/IQFUWbm_Wu1XaA?hl=pt-br\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/first-mass-in-brazil-v%C3%ADtor-meireles\/IQFUWbm_Wu1XaA?hl=pt-br<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 6 set. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn29\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn29;\" title=\"\" href=\"#_ednref29\" name=\"_edn29\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[29]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Victor Meirelles de Lima. <i>Batalha de Guararapes<\/i>. 494,5 x 923 cm. \u00d3leo s\/ Tela. 1879. Acervo do MNBA. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/battle-of-guararapes-v%C3%ADtor-meireles\/pAGxMJZEiQamdA?hl=pt-br\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/battle-of-guararapes-v%C3%ADtor-meireles\/pAGxMJZEiQamdA?hl=pt-br<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 22 set. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn30\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn30;\" title=\"\" href=\"#_ednref30\" name=\"_edn30\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[30]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Antoine-Jean Gros (1771-1835), pintor franc\u00eas disc\u00edpulo de Jacques-louis David, ficou reconhecido por seus trabalhos relativos ao per\u00edodo napole\u00f4nico.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn31\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn31;\" title=\"\" href=\"#_ednref31\" name=\"_edn31\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[31]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Aqui n\u00e3o descartamos a quest\u00e3o racial presente e que pode ser problematizada a partir da leitura desta tela; ao contr\u00e1rio, indicamos que esta cena como em outras de De Martino (<i>Batalha do Ava\u00ed<\/i>, de Pedro Am\u00e9rico e <i>Reconhecimento de Humait\u00e1<\/i> e <i>Chegada da Fragata Constitui\u00e7\u00e3o<\/i>) merecem especial aten\u00e7\u00e3o e pesquisas futuras acerca dessa tem\u00e1tica na pintura daquele per\u00edodo.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn32\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn32;\" title=\"\" href=\"#_ednref32\" name=\"_edn32\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[32]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Transcri\u00e7\u00e3o e tradu\u00e7\u00e3o realizadas pelos autores deste trabalho. O estudo apresenta as seguintes inscri\u00e7\u00f5es: Planta que acompanha o esbo\u00e7o n\u00ba 1; Chaco Grande; Timb\u00f3; Alagoas; Canoas paraguaias; Tagy; 1\u00aa Divis\u00e3o; e, Rio Paraguai.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn33\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn33;\" title=\"\" href=\"#_ednref33\" name=\"_edn33\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[33]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Bandeira colocada na proa dos navios; naquele contexto, era de fundo azul contendo estrelas brancas (a Bandeira do Cruzeiro). Meirelles a inseriu na fragata <i>Amazonas<\/i> em <i>Combate Naval do Riachuelo<\/i> e em v\u00e1rios dos seus estudos de navios. De Martino tamb\u00e9m inseriu essa bandeira no monitor <i>Alagoas<\/i> na tela <i>Passagem de Humait\u00e1 <\/i>\u2013 Museu Naval &#8211; RJ.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn34\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn34;\" title=\"\" href=\"#_ednref34\" name=\"_edn34\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[34]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Torre de observa\u00e7\u00e3o empregada durante a contenda. Era feita de madeira ou mesmo montada sobre uma \u00e1rvore alta. As longas plan\u00edcies da regi\u00e3o do Chaco tornaram essas estruturas muitos \u00fateis para o conhecimento do terreno e a planifica\u00e7\u00e3o das opera\u00e7\u00f5es, al\u00e9m de servirem, obviamente, para a observa\u00e7\u00e3o do inimigo. De Martino inseriu em muitos de seus estudos e em v\u00e1rias de suas telas a \u00f3leo essas estruturas.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn35\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn35;\" title=\"\" href=\"#_ednref35\" name=\"_edn35\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[35]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> A <i>Parte Oficial<\/i> era um documento de cunho militar que diz respeito a um evento digno de nota em que a embarca\u00e7\u00e3o tomou parte. Este documento era endere\u00e7ado ao oficial superior, e este redigia um novo documento com uma juntada de partes oficiais ou com um resumo daquela e enviava para seu superior, seguindo na cadeia de comando at\u00e9 chegar ao Ministro da Marinha, no caso espec\u00edfico.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn36\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn36;\" title=\"\" href=\"#_ednref36\" name=\"_edn36\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[36]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Este termo muito provavelmente foi escolhido por Inha\u00fama para se antepor aos cr\u00edticos da a\u00e7\u00e3o da esquadra sob seu comando, principalmente quando esta esteve por v\u00e1rios meses parcialmente imobilizada no rio Paraguai, entre as fortalezas paraguaias de Curupait\u00ed e Humait\u00e1.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn37\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn37;\" title=\"\" href=\"#_ednref37\" name=\"_edn37\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[37]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Pedro Am\u00e9rico de Figueiredo e Melo. <i>Batalha do Ava\u00ed<\/i>. 1000 x 600 cm. Acervo do MNBA. \u00d3leo sobre Tela. 1879. Dispon\u00edvel em: <\/span><a href=\"https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/battle-of-ava%C3%AD-pedro-am%C3%A9rico\/BgGRFmudOe0W0A?hl=pt-br\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\">https:\/\/artsandculture.google.com\/asset\/battle-of-ava%C3%AD-pedro-am%C3%A9rico\/BgGRFmudOe0W0A?hl=pt-br<\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Acesso em: 30 ago. 2022.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn38\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn38;\" title=\"\" href=\"#_ednref38\" name=\"_edn38\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[38]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> De Martino deixou no Brasil centenas de obras de variados temas e dimens\u00f5es (LIMA, 2019, p. 94). Todavia, em alguns casos, como sobre o Combate de Riachuelo e a Passagem de Humait\u00e1, o artista produziu mais de uma tela com o mesmo assunto. No decorrer desta pesquisa, com base nos materiais estudados, n\u00e3o foram encontradas duas obras id\u00eanticas.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn39\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoEndnoteText\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn39;\" title=\"\" href=\"#_ednref39\" name=\"_edn39\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[39]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> <i>Combate Naval do Riachuelo<\/i>. \u00d3leo sobre Tela. 172,5 x 257 cm. Acervo do Museu Hist\u00f3rico Nacional \u2013 RJ e <i>Combate Naval do Riachuelo<\/i>. \u00d3leo sobre Tela. 121 x 227 cm. Acervo do Museu Naval \u2013 RJ.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<div id=\"edn40\" style=\"mso-element: endnote;\">\n<p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom: 12.0pt; text-align: justify; line-height: normal;\"><a style=\"mso-endnote-id: edn40;\" title=\"\" href=\"#_ednref40\" name=\"_edn40\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"><span style=\"mso-special-character: footnote;\"><span class=\"MsoEndnoteReference\"><span style=\"font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Open Sans',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: PT-BR; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;\">[40]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><span style=\"font-size: 12.0pt; font-family: 'Open Sans',sans-serif;\"> Sobre este tema ver: PEREIRA, Walter Luiz. E Fez-se a Mem\u00f3ria Naval: a Cole\u00e7\u00e3o Edoardo de Martino no Museu Hist\u00f3rico Nacional. <b>Anais do Museu Hist\u00f3rico Nacional<\/b>, 1999. Rio de Janeiro \u2013 RJ. V. XXXI, 1999a. Ver tamb\u00e9m: PEREIRA, Walter Luiz. <b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">Guerra do Paraguai<\/span><\/b><span style=\"mso-bidi-font-style: italic;\">: o discurso e a mem\u00f3ria nas telas de Eduardo de Martino.<\/span> Monografia de Bacharelado em Hist\u00f3ria. Universidade Federal Fluminense &#8211; UFF, Niter\u00f3i, 1999b. Ver ainda: BARROS, op. cit., p. 142-153.<\/span><\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O principal objetivo deste trabalho \u00e9 analisar a obra \u201cA Abordagem do Monitor Alagoas\u201d e a exist\u00eancia, nessa tela, de uma poss\u00edvel intersec\u00e7\u00e3o entre a produ\u00e7\u00e3o de Victor Meirelles e Eduardo De Martino. O estudo foi realizado por meio da perspectiva comparada entre documentos iconogr\u00e1ficas e do cotejamento  com outras fontes produzidas no per\u00edodo. Levantamos, desse modo, diversos elementos indicativos da aproxima\u00e7\u00e3o entre os trabalhos dos artistas em quest\u00e3o.<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":2221,"template":"","categories":[23],"tags":[],"revista-issn":[],"edicao":[45],"class_list":["post-2192","artigo","type-artigo","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-artigo","edicao-volume-xviii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/artigo\/2192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/artigo"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/types\/artigo"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/artigo\/2192\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2221"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2192"},{"taxonomy":"revista-issn","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/revista-issn?post=2192"},{"taxonomy":"edicao","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dezenovevinte.net\/19_20\/wp-json\/wp\/v2\/edicao?post=2192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}